Tickets bestellen
Adres
Lange Voorhout 74
2514 EH Den Haag
T: 070-4277730
E: info@escherinhetpaleis.nl
Terug

Erik Kersten

Ik ben de webredacteur en ‘all things digital’ voor Escher in Het Paleis. In die rol ben ik verantwoordelijk voor de website (technisch en inhoudelijk), de social media, de nieuwsbrief, de audiotours en de digitale mogelijkheden bij ons in Het Paleis.

Meer informatie over mijn werk, mijn liefde voor film en mijn CV vindt u op www.erikkersten.nl

Gepubliceerd door Erik Kersten

Vliegende enveloppen

Voor commerciële opdrachten koos Escher vrijwel altijd onderwerpen en vormgevingen die hij al eerder geprobeerd had. Zo'n opdracht was een noodzakelijk kwaad, het inspireerde hem zelden. Een echt probleem was dat niet. Opdrachtgevers kozen Escher omdat ze zijn werk kenden en bepaalde aspecten ervan terug wilden zien in de de opdracht. Bij de opdracht die Escher in de zomer van 1956 kreeg lag dat iets anders. In september maakte hij een nieuwjaarskaart voor de P.T.T. waarvan hij het motief kort daarvoor in een van zijn schriften met vlakvullingen had getekend. Het ontwerp met de gevleugelde enveloppen is duidelijk echt bedoeld voor de opdrachtgever. In zijn vlakvullingen gebruikt Escher eigenlijk altijd levende objecten, als vogels, vissen, insecten en andere beestjes. De envelop was wat betreft een anomalie. Maar door ze vleugels te geven, krijgen ze toch iets dierlijks.

Lees meer

De start in Haarlem

September 1919 was een levensveranderende maand voor Maurits Escher. Zijn eerste lessen in de bouwkunde aan de School voor Bouwkunde en Sierende Kunsten in Haarlem vingen op 6 september aan en op 17 september verhuisde hij dan ook naar stad. In Haarlem ontwaakte de kunstenaar in hem pas echt, al bleek bouwkunde daarvoor een valse start. Die keuze was vooral ingegeven door zijn vader, die in zijn zoon een toekomstig architect zag.

Lees meer

De baard van Escher

De eerste zaterdag van september is Wereld Baarddag. Dat vieren we natuurlijk met M.C. Escher, een fanatiek baarddrager. Misschien zelfs wel een hipster te noemen, lang voordat het woord werd uitgevonden. In zijn jonge jaren kon je zijn karakteristieke silhouet al uittekenen: een lange magere man met een flinke neus, een warrige haardos en altijd in pak. En dus bekroond met een puntige baard die zijn voorkomen nog verfijnder maakte.

Lees meer

De tijdgeest van Jurriaan Andriessen

Op 23 augustus 1996 overleed de componist Jurriaan Andriessen, telg uit een bekende kunstenaarsfamilie. Hij schreef een groot en gevarieerd oeuvre met symfonieën en andere orkestwerken, een opera, ballet-, kerk- en kamermuziek en ook filmmuziek. Een goed voorbeeld van zijn veelzijdigheid is de symfonie Time Spirit, waarin werken van Escher een centrale rol spelen.

Lees meer

Linkshandigendag 2019

Vandaag is het internationale linkshandigendag. Een dag waarop M.C. Escher, als linkshandige, uiteraard niet mag ontbreken. Dit evenement is in het leven geroepen om aandacht te vragen voor de ongemakken waar linkshandigen tegenaan lopen. Op 13 augustus 1976 was de eerste. Vrijdag de dertiende dus, een bewuste keuze. Escher is op school hardhandig gecorrigeerd om hem te dwingen rechtshandig te schrijven en te tekenen. Dat was destijds heel normaal. Hoewel die correcties nauwelijks effect hadden, heeft hij zichzelf later alsnog geleerd om ook zijn rechterhand te gebruiken. Dat bracht hem voordeel in zijn kunstenaarschap.

Lees meer

Zomer 1930

Voor Escher en zijn zonen George en Arthur was 1930 een jaar van ziektes: de zoons kregen longontsteking, oorontsteking en kinkhoest en hijzelf leed aan darm- en kiespijnen. Daar kwam bij dat nauwelijks wat verkocht en geen opdrachten had. Castrovalva en Luchtkasteel waren in april te zien in het Stedelijk Museum, tijdens een groepstentoonstelling van kunstenaarsvereniging St. Lucas die 50 jaar bestond. Als basis voor werkuitstapjes voor Escher, maar vooral ter ontspanning, verbleef het gezin een groot deel van de zomer in Zwitserland.

Lees meer

De mens op de maan

Op 20 juli 1969 zette Neil Armstrong de eerste stappen op de maan, precies 50 jaar geleden. Hij klom de trap af, zette een voet op de poederige maanbodem en zei: 'Een kleine stap voor de mens, een grote stap voor de mensheid'. De Apollo 11 missie geldt nog steeds als een van de meest iconische prestaties van menselijk vernuft. Een mijlpaal waarop op allerlei manieren wordt teruggekeken. Ook Escher keek (waarschijnlijk) en heeft de maan op meerdere manieren in zijn werk afgebeeld.

Lees meer

Concentrische schillen

Als een intrigerend juweel op een inktzwarte achtergrond verlichten de schillen uit deze houtgravure de immense donkere ruimte erachter. Concentrische schillen is een van Eschers meest ingenieuze maar ook van de meest mysterieuze werken.

Lees meer

De Relativiteit van Lone Sloane

Philippe Druillet, geboren op 28 juni 1944, staat bekend om zijn barokke tekeningen en bizarre sciencefictionverhalen. Na een paar jaar als fotograaf te hebben gewerkt, debuteerde Druillet in 1966 met Lone Sloane, le Mystère des Abîmes, een stripboek dat was geïnspireerd door Druillets favoriete schrijvers H.P. Lovecraft en A.E. van Vogt. Druillet zou later nog covers ontwerpen voor heruitgaven van Lovecrafts werk, en ook een aantal filmposters.

Lees meer

J.R.R. Tolkien

'Als ik Tolkien toch niet had! De eenzame avonden zijn nl voor mijn geduldigheid het moeilijkst. Maar daar helpt hij mij doorheen met zijn fantastische wereld van Hobbits, Elfen, dwergen en goede wizards, gecontrasteerd door de meest afschuwelijke, duivelse monsters.'
Deze ode aan de Britse schrijver en academicus John Ronald Reuel Tolkien (1892-1973), die wereldberoemd werd door zijn fantasy-cyclus The Hobbit, The Lord of the Rings, en het postuum gepubliceerde The Silmarillion, stamt uit een brief van Escher aan zoon George van 29 juni 1962. Zoon Arthur had hem eerder dat jaar op The Hobbit getrakteerd, een boek waarin hij fanatiek las tijdens zijn noodgedwongen bedlegerigheid.

Lees meer

San Michele dei Frisoni

In juni 1932 kreeg Escher een opdracht van het Nederlands Historisch Instituut in Rome. Het instituut wilde aandacht besteden aan een kerk waarvan de zichtbaarheid door de opkomende nieuwbouw in de hoofdstad werd bedreigd. In de litho die Escher van deze San Michele dei Frisoni (de Friezenkerk) maakte, veroorlooft hij zich flink wat vrijheid. Hij beeldt namelijk niet de huidige (gebouwd in 1141) maar de eerste versie van de kerk af. Het origineel werd in 1084 door de Noormannen vernietigd tijdens de investituursstrijd. Deze strijd staat bekend als het conflict tussen de keizer van het Heilige Roomse Rijk Hendrik IV en de toenmalige paus Gregorius VII.

Lees meer

De Calanches van Piana

Escher was een wandelaar en een kijker. Dat zijn twee liefhebberijen die gelukkig prima te combineren zijn. In zijn Italiaanse jaren maakte hij elk voorjaar een lange trektocht door toen nog onherbergzame streken als de Abruzzen en Calabrië. Hij keek zijn ogen uit en verwonderde hij zich over de schitterende natuur en het eigenzinnige landschap dat hij daar aan trof. Daarbij keek hij in zowel op micro- als macroniveau. Hij kon met net zoveel bewondering naar een plantje of een insect kijken als naar een berg of een kustlijn. Nadat hij in 1941 naar Baarn was verhuisd, ging hij fanatiek door met dat wandelen en kijken. Hij liep vele uren door de bossen rond zijn woonplaats, met net zoveel aandacht voor de typisch Nederlandse natuur als voor de Italiaanse.
In het voorjaar van 1933 was hij op Corsica, het Franse eiland dat gevoelsmatig net zo goed bij Italië had kunnen horen. Corsica was lang onderdeel van het Romeinse rijk en was daarna honderden jaren bezet door de Republiek Genua. Pas na de Franse Revolutie werd het een integraal deel van Frankrijk. Het onherbergzame eiland oefende een grote aantrekkingskracht uit op Escher, vanwege het ruige en afwisselende landschap en het gebrek aan mensen.

Lees meer

De puzzel van Roger Penrose

In mei 1971 maakte Escher zijn laatste vlakverdeling, een tekening in Oost-Indische inkt en waterverf van een figuurtje dat hij zelf een 'spookje' noemde. Het was de laatste in een lange serie in schriften gemaakte vlakvullingen, maar het was ook in een ander opzicht een opmerkelijke tekening.
In 1962 was de Britse wiskundige Roger Penrose in Nederland en hij bezocht Escher in zijn huis in Baarn. De twee hadden elkaar leren kennen nadat Penrose werk van Escher had gezien tijdens het Internationaal Mathematisch Congres in 1954. Ze begonnen een briefwisseling die in 1960 zou leiden tot de prent Klimmen en Dalen. Penrose is zijn hele carrière gefascineerd geweest door vlakvullingen, een fascinatie die hij deelde met Escher. Penrose kreeg van Escher een prent en hij gaf zijn gastheer op zijn beurt een houten puzzel.

Lees meer

Een bevrijdende tentoonstelling

Van 5 tot 31 mei 1955 was er in het Stedelijk Museum in Amsterdam een tentoonstelling te zien onder de naam 'Kunstenaars herdenken 5 mei'. Deze viel samen met de eerste nationale herdenking: 5 mei 1955 was het voor het eerst dat Bevrijdingsdag als nationale feestdag in Nederland werd gevierd. De tentoonstelling was een initiatief van de gelijknamige stichting die op 1 april van dat jaar was opgericht. Escher was onder andere vertegenwoordigd met Andere Wereld en met Rimpeling.

Lees meer

Ridder in de Orde van Oranje Nassau, 1955

Op 28 april 1955 was Escher in ribfluwelen broek en hemdsmouwen in zijn atelier aan het werk toen hij bezoek kreeg van een wethouder en de gemeentesecretaris van Baarn. Waaraan hij op dat moment precies werkte, is niet duidelijk. Het kunnen herdrukken zijn van bestaande prenten, bijvoorbeeld zijn vier meter lange Metamorphose II, waarnaar veel vraag was. Of zijn in opdracht gemaakte litho Bevrijding, die hij maakte voor de tiende Bevrijdingsdag op 5 mei van dat jaar. De wethouder en de secretaris vertelden hem dat de koningin hem tot Ridder in de orde van Oranje Nassau had benoemd.

Lees meer

Paashazen

Morgen is het Pasen. Een mooi moment om stil te staan bij het dood en de wederopstanding van Jezus, zou je zeggen. Maar dat doen we niet. Pasen is een christelijk feest maar het heeft inmiddels ook een lange culturele en toeristische traditie. Dat uit zich in paasvuren, paasoptochten, paaseieren en natuurlijk de verschijning van de paashaas; de niet-godsdienstige personificatie van het van origine christelijke feest. Net zoals de Kerstman dat is voor Kerstmis. Met de traditie van het feest hield Escher zich als niet-gelovige niet zo bezig maar hij heeft wel een haas en twee konijnen in zijn werk afgebeeld. Duidelijk niet als paashaas, maar we lichten ze in dit geval toch even uit.

Lees meer

Escher op school

In april 1952 werden er 400 afdrukken gemaakt van de litho Tegenstelling (Orde en Chaos). Machinaal, vanwege de enorme oplage, maar wel onder toeziend oog van Escher. Het was een opdracht van de VAEVO (Vereniging tot bevordering van het Esthetische element in het Voortgezet Onderwijs) die de prenten zou verspreiden over scholen in Nederland. Op die manier zou de jeugd op een laagdrempelige manier in aanraking kunnen komen met zijn werk.

Lees meer

Gargano, 1932

Van 3 tot 13 april 1932 ging Escher mee met een archeologische expeditie naar het schiereiland Gargano onder leiding van de Italiaanse professor Ugo Rellini. Rellini was een van de eerste archeologen die dit bergachtige gebied onderzocht. Het schiereiland dringt ongeveer 70 kilometer de Adriatische Zee in en is ook wel bekend als het 'Spoor van de laars'. Het bijzondere gebied is in 1995 uitgeroepen tot nationaal park. De Garganische kust behoort tot de meest woeste van Italië. Het hoofdkwartier van de expeditie was de plaats Peschici en het hoofdonderwerp was de Manaccoragrot, ook wel bekend als de Grotta degli Dei (grot der goden). Ook bij Monte Pucci werden opgravingen gedaan. Daar bevond zich een necropolis met honderden ondergrondse graftombes. In het team van Rellini werkte ook de Nederlandse archeoloog Hendrik Leopold en hun Duitse collega Elise Baumgartel.

Lees meer

Het Brexit labyrint

Sinds het Brexitreferendum op 23 juni 2016 is het Verenigd Koninkrijk in een constante staat van verwarring over de toekomst van de natie en de relatie met het Europese vasteland. Afgelopen vrijdag was het B-day maar zelfs die keiharde deadline werd niet gehaald. Theresa May, de dame die alles in goede banen had moeten leiden, bleek vooral het lijdend voorwerp van deze verwarring. Hoewel de stemming rond Brexit nog steeds vooral heel pessimistisch is, is er een beroepsgroep die er ook deels van geniet. Al bijna drie jaar spugen de cartoonisten een onuitputtelijke stroom aan politieke prenten uit over de Brexit. Daarin speelt M.C. Escher een opvallende rol.

Lees meer

Gottfried Wilhelm Locher

Op 23 maart 1908 werd Gottfried Wilhelm Locher geboren, een man wiens naam bij het grote publiek nauwelijks bekend is, maar die wel van enorm belang is geweest voor de nalatenschap van M.C. Escher. Locher had er al een glansrijke carrière in de antropologie op zitten, toen hij een aantal belangrijke bijdragen leverde aan die nalatenschap. Hij gaf lezingen en schreef artikelen waarin hij de rijkdom van Eschers kunst op uitstekende wijze wist te duiden. Hij wees op de sterke contrasten in diens oeuvre. Tussen licht en donker, dag en nacht, plat en ruimtelijk, realiteit en illusie, latent en manifest, veraf en dichtbij, oneindig en eindig, orde en chaos, ratio en emotie en tussen hoofd en hart. Locher zag Escher als dé kunstenaar die een brug wist te slaan tussen kunst en wetenschap. Ook was Locher een van de eerste grote Nederlandse Escherverzamelaars, waarmee hij zijn nek uitstak voor een kunstenaar die tot laat in de jaren vijftig nog nauwelijks op waarde werd geschat.

Lees meer

Ongerepte natuur

Vandaag is het Museumnacht Kids. Met één ticket kunnen kinderen terecht op meer dan 20 plekken in Den Haag en Voorburg. Escher in Het Paleis doet natuurlijk ook mee. De link tussen kinderen en Escher is heel duidelijk. De graficus kon met net zo'n nieuwsgierige blik de wereld in kijken en hij wist de speelsheid van kinderen vast te houden in zijn magische werelden. Ook naar de natuur keek hij vol verwondering. Een berglandschap, loofbos of grasveld was voor hem nooit zo maar een berglandschap, loofbos of grasveld. Hij zag details die niemand anders zag en hij kon genieten tot in zijn diepste vezels van alles wat de natuur hem bood.

Lees meer

Vlakvulling I

In maart 1951 maakte Escher een prent met de bedrieglijk eenvoudige naam Vlakvulling I. Ik zeg 'bedrieglijk eenvoudig', omdat hij op dat moment al zo'n dertig jaar graficus was en al talloze vlakvullingen had gemaakt. Het principe van de regelmatige vlakvulling vormde de kern van zijn kunstenaarschap, het onderwerp waarnaar hij steeds bleef terugkeren. Waarom dan ineens toch weer een werk dat lijkt te suggereren dat het de eerste keer is dat hij zoiets maakt?

Lees meer

Giacomo Balla

Op 1 maart 1958 overleed Giacomo Balla, een van de belangrijkste kunstenaars van het futurisme. Waarschijnlijk kende Escher hem niet persoonlijk maar hij was wel bekend met zijn werk. Er zijn een aantal verrassende overeenkomsten tussen de futurist Balla en het vroege werk van de graficus Escher.

Lees meer

Verhuizing naar Baarn, 1941

Op 20 februari 1941 verhuisden Maurits en Jetta met hun drie kinderen naar de Nicolaas Beetslaan in Baarn. Sinds 1925 had het paar in het buitenland gewoond. De eerste jaren in Rome, waar George en Arnold geboren werden. In de zomer van 1935 betrokken ze een woning in het Zwitserse Château-d’Oex en in 1937 verhuisden ze opnieuw. Nu naar Ukkel, een voorstad van Brussel. In 1938 werd Jan daar geboren, zoon nummer drie. Na een min of meer gedwongen vertrek uit Rome, door het opkomende fascisme en de gezondheid van zijn zoons, en de vlucht voor de kou en het isolement in Zwitserland, leek Ukkel een veilige haven. Maar door de komst van de oorlog en de dood van zijn ouders, in 1939 en 1940, zag Escher zich gedwongen opnieuw naar zijn woonsituatie te kijken. Na de Duitse inval in Nederland en België in mei 1940, bespeurde hij bij zichzelf een patriottisch gevoel. Het bevriende echtpaar De Kat was al naar het Nederlandse Overveen verhuisd en Escher was van plan dat voorbeeld te volgen. Daarbij kwam dat de erfenis vooral bestond uit Nederlands onroerend goed. Van een deel van de huuropbrengst moest zijn gezin leven. Het financieel verkeer van Nederland naar België was moeilijk, zo niet onmogelijk.

Lees meer

Caltavuturo in de Madonische bergen

Op 22 april 1932 vertrokken Escher en zijn vriend Giuseppe Haas-Triverio voor een maand naar Sicilië, voor beiden een nieuw gebied. Ze beperkten zich tot het noordelijke deel van het eiland, dat ze met het stoomschip Florio vanuit Napels bereikten. Het aantal bezochte plaatsen in de maand die volgde, was indrukwekkend: de universiteits- en havenstad Palermo, het Saraceense stadje Corleone, Cefalù, met zijn beroemde kathedraal, het Griekse stadje Tindari, de badplaats Milazzo, het eiland Lipari, het zo mooi gelegen Taormina, de omgeving van de Etna, Giarre, met de sporen van de vulkaanuitbarsting in 1928, Randazzo, met de huizen gebouwd van donkergekleurde lava, de lavaformaties bij Bronte, Cesarò, Roina, Cerami, Nicosia, waar de bewoners een Lombardisch dialect spreken, Sperlinga, Enna, Gangi, Petralia Sottana, Sclafani, Segesta, met de Griekse tempel en Caltavuturo. In die maand maakte hij drieëntwintig schetsen die hij in de winter van 1932-1933 uitwerkte in 12 prenten. Samen geven ze een goed beeld van het bezoek aan het eiland dat op hem en Haas-Triverio zo'n grote indruk had gemaakt.

Lees meer

Het Witte Huis

In oktober en november 1954 vond de eerste solotentoonstelling van Escher plaats in de Verenigde Staten, in de Whyte Gallery in Washington. Het initiatief daartoe werd genomen door de Amerikaan Charles Alldredge, die zich tot fan en verzamelaar had ontwikkeld na het lezen van artikelen over Escher in Time en Life in 1951. De twee begonnen een correspondentie en Alldredge ontwikkelde zich tot een soort manager van Eschers belangen in de VS. Na de succesvolle tentoonstelling in de Whyte Gallery kreeg hij het steeds drukker met het behartigen van die belangen. In 1956 kwam daar een flinke piekbelasting voor hem bij. Alldredge was namelijk gevraagd om mee te werken aan de verkiezingscampagne van senator Estes Kefauver die een poging deed de Democratische kandidaat te worden voor de presidentsverkiezingen.

Lees meer

50 jaar ‘De Grafische’

Ter gelegenheid van het vijftigjarige bestaan van de vereniging tot bevordering van de grafische kunst 'De Grafische' werd in februari 1962 in het Stedelijk Museum een grote tentoonstelling gehouden. Escher was er natuurlijk bij, net als zijn vriend Gerd Arntz en vele andere grafische collega's. Het was niet bepaald voor het eerst dat grafici in groepsverband en onder de naam van hun vereniging samen exposeerden, maar voor de jubileumtentoonstelling werd echt groot uitgepakt. Onder de titel 'Prent' waren er in het Stedelijk meer dan 300 werken te zien.

Lees meer

Het bezwaarde hart

De Gedichtendag, komende donderdag 31 januari, vormt de start van de Poëzieweek. Met talloze activiteiten wordt de poëzie gevierd en gestimuleerd. M.C. Escher was geen dichter maar hij had wel een broer die zich zo mocht noemen. Johan George Escher (1894-1969, meestal George genoemd), de oudste zoon uit het tweede huwelijk van George Arnold Escher met Sara Adriana Gleichman. Die heeft twee dichtbundels uitgegeven. De eerste, Het bezwaarde hart, werd door uitgeverij Van Dishoeck in 1937 uitgegeven. De tweede, Oude en nieuwe gedichten, verscheen vlak voor zijn dood in 1969. Voor het debuut maakte broer Maurits het titelblad.

Lees meer

Vliegende vissen, vogels en bootjes in Haarlem

Van alle thema's en onderwerpen waarop Escher zich in zijn carrière had geworpen is er wat hem betreft boven uit stak: de regelmatige vlakverdeling. Hij heeft werkelijk talloze experimenten uitgevoerd om de vele manieren te onderzoeken waarop een vlak gevuld kon worden met patronen van geometrische vormen. Dat deed hij in de vorm van tekeningen die hij maakte in schriften. In dat proces, en daar zit de grote kracht van M.C. Escher, wist hij die geometrische vormen om te zetten in herkenbare figuren. Aanvankelijk nog heel grof maar naarmate hij er meer bedreven in raakte werden de vissen, vogels, hagedissen, kevers, vlinders, paarden en andere dieren en vormen steeds verfijnder.De tekeningen waren een vorm van onderzoek maar hij haalde er ook ideeën uit voor nieuw werk of voor commerciële opdrachten. In januari 1962 maakte hij vier tekeningen, waarvan we er hier twee tonen, waarvan hij al direct wist waar hij ze voor wilde gebruiken.

Lees meer

Toverspiegel

De bevrijding van mei 1945 werkte bevrijdend voor alle Nederlanders die geleden hadden onder vijf jaar nazibewind. De euforie was enorm, ook bij Maurits Escher. Geheel tegen zijn  gereserveerde aard in stond hij op 7 mei te juichen op de Brink waar duizenden Baarnaars samen waren gekomen. De bevrijding vormde de start van een enorme inhaalrace, uitgehongerd als hij en Jetta waren na jaren zonder kunst, uit gaan en lekker eten. Werken ging hem in eerste instantie nog niet zo gemakkelijk af en hij beperkte zich ook tot het afdrukken van oude prenten.

Lees meer

De Kultuurkamer

De bladzijde voor de eerste week van januari 1942 vulde Escher niet met afspraken maar met een lijstje. Hij noteerde voortdurend lijstjes in zijn agenda, van boodschappen en treintijden tot lijsten van verkocht werk en het gewicht van hemzelf en zijn gezin, maar dit was een heel bijzonder lijstje. Het bevatte de namen van de kunstenaars die toegetreden waren tot de op 25 november 1941 opgerichte Kultuurkamer. In Duitsland zelf was op 22 september 1933 de Reichskulturkammer opgericht door propagandaminister Joseph Goebbels. Ook de Nederlandse variant moest ten dienste staan van de bezetter en zijn nationaalsocialistische ideologie. Trefwoorden waren nationalisme, verbondenheid met land en volk, historisch besef, uitbannen van ′ontaarde, ongezonde, onnatuurlijke creativiteit′ en een ′positief-Germaanse houding′. Elke kunstenaar die wilde exposeren, publiceren of musiceren moest er lid van zijn. Joden waren uitgesloten. Wie lid werd, verklaarde zich formeel akkoord met de politiek van de bezetter.

Lees meer

Escher in 2018

2018 is bijna voorbij. Op Facebook en in deze sectie brachten we het afgelopen jaar elke week een verhaal over het leven en het werk van M.C. Escher. Alle beelden die we daarin hebben gebruikt hebben we verzameld in deze video. Bedankt iedereen voor de aandacht dit jaar en op naar een net zo rijk gevuld 2019!

Lees meer

Pentedatillo

In het najaar en de winter van 1930-1931 werkte Escher de schetsen en foto's uit die hij in het voorjaar had gemaakt tijdens een reis door de Italiaanse provincies Campanile en Calabrië, samen met zijn vrienden Giuseppe Haas-Triverio, Roberto Schiess en Jean Roussett. De houtsnedes en litho’s die ervan maakte, dragen de poëtische namen van de plaatsen die hij had bezocht: Palizzi, Morano, Pentedatillo, Stilo, Scilla, Tropea, Santa Severina, Rocco Imperiale, Rossano.

Van het bergplaatsje Pentedatillo was hij zo onder de indruk dat hij er twee houtsnedes en een litho van maakte.

Lees meer

Drie werelden

Voor velen is Escher de meester van de illusies. Een tovenaar op papier die je met zijn onmogelijke constructies en wonderlijke metamorfoses inpakt waar je bij staat. Wat hij maakt, kan niet bestaan. Al zie je het met eigen ogen. Toch is dat niet altijd het geval. Escher was inderdaad gefascineerd door de illusies die het platte vlak op kon roepen, maar soms wilde hij ook gewoon de schoonheid in de werkelijkheid laten zien. Drie Werelden is daar een van de mooiste voorbeelden van.

Lees meer

Gerd Arntz

Op 4 december 1988 overleed de grafisch ontwerper Gerd Arntz. Hij was een van Eschers beste vrienden. Met zijn karakteristieke stijl als graficus was Arntz een buitenstaander onder zijn vakgenoten. Net als Escher. Beide 'buitenstaanders' waardeerden elkaars werk. De twee onderhielden jarenlang een briefwisseling waarin ze ervaringen en ideeën uitwisselden en elkaars werk becommentarieerden. Ook kwamen ze bij elkaar thuis en Arntz bleef Escher tot aan diens dood in 1972 bezoeken in het Rosa Spier Huis.

Lees meer

Oulipo

Op 24 november 1960 werd de schrijverswerkplaats Oulipo opgericht. Het staat voor 'Ouvroir de Litterature Potentielle' ofwel de 'Werkplaats voor Mogelijke Literatuur'. Het is een los verband van Franstalige schrijvers en wiskundigen die literaire werken maken die aan bepaalde voorwaarden of beperkingen onderhevig zijn. Het gebruik van dit soort beperkingen was niet nieuw (schrijvers als Edgar Allan Poe, Lewis Carroll, James Joyce, Ferdinand de Saussure en Gertrude Stein werkten er al mee), maar het is wel de eerste keer dat het zo georganiseerd gebeurde.

Lees meer

Overdekt steegje in Atrani

Escher was gek op de grillige en verticale landschappen die hij aan trof in de Abruzzen en Calabrië, aan de Amalfitaanse kust, op Sicilië en op het Franse eiland Corsica. Hij heeft deze streken vele jaren achter elkaar en op talloze manieren doorkruist. Met zijn schetsblok in aanslag beklom hij de Corsicaanse toppen, daalde hij af naar de zee bij Amalfi, wandelde hij door de ruige berggebieden in de Abruzzen en Calabrië en trotseerde hij de hitte van Sicilië. Maar er was één plaatsje waar hij steeds naar terug bleef keren: Atrani.

Lees meer

Galerie Le Canard

Van 14 november tot 14 december 1950 had Escher een tentoonstelling in de Amsterdamse galerie Le Canard. Hij exposeerde daar samen met zijn collega-graficus Harry van Kruiningen. Op de uitnodigingskaart stond een vignet met duiveltjes afgebeeld, een houtgravure die Escher speciaal voor de tentoonstelling had gemaakt. Hij liet er, zoals ook op de kaart te lezen is, grafiek en een handgeweven wandtapijt zien.

Lees meer

Diepte

Vorige week schreef ik al dat de kunstkritiek Escher jarenlang niet bepaald positief bejegend heeft. Maar uiteindelijk was hij zelf nog altijd zijn grootste criticus. Er zijn zeker uitzonderingen maar vaak was hij ontevreden over zijn laatste creatie. Dat varieerde van 'het was toch net niet goed genoeg' en 'er had net wat meer ingezeten' tot 'dit is echt een totale mislukking.' Eind oktober 1955 was het weer zover.

Lees meer

Escher versus de kunstkritiek

M.C. Escher mag tegenwoordig dan wel erg populair zijn bij zowel het grote publiek als bij de kunstkritiek, dat was zeker niet altijd zo. Door veel kunstliefhebbers en critici is hij zelfs jarenlang genegeerd. Zijn werk werd weggezet als decoratie en was hoogstens technisch goed gemaakt. Inhoudelijk had hij niets te melden. Die mening is al terug te vinden in de vroegste kritieken uit de jaren twintig en hij bleef terugkeren in de decennia die volgden.

Lees meer

Wandmozaïek in het Alhambra

Op 20 oktober 1922 maakt Escher een tekening die met terugwerkende kracht een grote invloed op zijn leven zou hebben. Hij maakte die herfst zijn eerste zeereis per vrachtschip, van Amsterdam naar de Spaanse havenstad Málaga. Ook legde het schip aan in Alicante en Taragona waarna Escher per trein doorreisde naar Barcelona, Madrid, Avila en Toledo. In elke stad bleef hij een aantal dagen om de omgeving goed in zich op te kunnen nemen. Op 17 oktober kwam hij, na een ellenlange en zeer traag verlopende treinreis vanaf Toledo, aan in Granada. Daar bezocht hij het prachtige Alhambra.

Lees meer
2 oktober 2018 t/m 13 januari 2019

Houtblokken en de Regelmatige vlakverdeling

Escher in Het Paleis toont twee bijzondere houtblokken die Escher in mei 1957 heeft gesneden en het boek waarin de bijbehorende prenten werden gepubliceerd. De blokken en het boek komen uit de collectie van Museum Meermanno in Den Haag. Escher in Het Paleis is er trots op om ze bij ons te kunnen laten zien en we zijn Museum Meermanno dan ook bijzonder dankbaar voor deze bruikleen.

Lees meer

Da Vinci en Escher

Vanaf vandaag is Leonardo da Vinci te zien in het Teylers museum in Haarlem. Het is het eerste grote overzicht ooit van originele kunstwerken van Renaissance-kunstenaar Leonardo da Vinci (1452-1519) in Nederland. Teylers toont 33 tekeningen van de meester en evenveel werken van tijdgenoten. Da Vinci kon niet alleen prachtig tekenen en schilderen, hij is ook wereldberoemd door zijn uitvindingen van vliegmachines en militair geschut. Hij zag kunst en wetenschap niet als losse 'werelden'. Voor hem hadden ze alles met elkaar te maken. Op dat raakvlak vinden Da Vinci en Escher elkaar. Beiden zijn eerst en vooral uitstekende waarnemers. Ze kijken met een logische, geordende blik naar de wereld en weten die waarnemingen en de gedachten die ze daarbij krijgen ook uitstekend op papier te krijgen. Dat tekenen en noteren deden ze beiden met hun linkerhand. Ook zijn beiden onderdeel van de populaire cultuur geworden door een of enkele werken (denk aan de Mona Lisa en de Vitruviusman en aan Relativiteit en Dag en Nacht), waarbij het maar vraag is of mensen weten wie de makers zijn.

Lees meer

Huizen in Rome

In oktober 1925 kan het jonge paar Maurits en Jetta eindelijk beginnen met het inrichten van hun eerste eigen woning. Het is de bovenste verdieping van een huis dat nog in aanbouw is, in een nieuwe buurt op de hellingen van de Monteverde. Het huis aan de Via Alessandro Poerio 100 was schitterend gelegen met uitzicht op de vallei van de Tiber in het zuidoostelijke deel van de stad. Aan de andere kant van de rivier lag de Monte Palatino, met beneden de Romeinse wijk Trastevere. Het paar had het huis al eind 1924 gekocht maar eerst moesten ze wachten tot het af was, waarna het veel te vochtig bleek. Ze lieten het de hele zomer drogen en verbleven die maanden in de Albergo del Toro in Ravello; de plek waar ze elkaar hadden leren kennen.

Lees meer

De grote golf van Hokusai

Op 23 september 1957 keerde Escher terug in Amsterdam van een zeereis met het vrachtschip s.s. Luna. Tegen die tijd was Escher al lang verslaafd aan het reizen op vrachtschepen en hij greep elke kans aan om zo'n reis te boeken. Zo dobberde hij in augustus en september 1957 zeven weken lang op de Middelandse Zee terwijl hij genoot van de golven, de rust, het licht en de stilte. Terug in Nederland mijmerde hij nog een tijd door.

Lees meer

Repeterende reptielen

Hagedissen fascineerden hem al geruime tijd, maar in de zomer en herfst van 1956 was Escher wel erg veel met ze bezig. Die fascinatie kwam niet zozeer voort uit het gedrag of de levenswijze van de beestjes, maar uit de karakteristieke vorm. Die leende zich erg goed voor het maken van vlakvullingen. Wat dat betreft interesseerde een hagedis (of salamander) hem net zoveel of zo weinig als dat vogels en vissen dat deden. Deze drie diergroepen komen verreweg het meeste voor in zijn werk, maar die status hebben ze puur te danken aan hun vorm.

Lees meer

Eerste litho en Schaffhausen

Tussen 1927 en 1938 bracht het gezin Escher vrijwel elke zomer een periode door in het Zwitserse Steckborn, bij Jetta’s zus Nina en haar man Oskar Schibler. In 1929 bleven ze zelfs meerdere maanden, van juli tot half oktober. In het voorjaar had Escher al een trip gemaakt naar de Italiaanse Abruzzen, samen met zijn vriend Giuseppe Haas-Triverio. De tocht leverde 28 tekeningen op, waarvan hij er een in Steckborn uitwerkt tot een litho, zijn eerste van een Italiaans landschap.

Lees meer

Een tunnel van vlinders, 1944

Tijdens de oorlogsjaren zakte de productie van nieuwe prenten flink in bij Escher. Het ontbrak hem aan inspiratie en hij had wel wat anders aan zijn hoofd. Maar dat wil niet zeggen dat hij helemaal niets creatiefs meer deed. Juist in de oorlogstijd wierp hij zich op zijn vlakvullingsschriften, waarin hij steeds nieuwe varianten bedacht voor het vullen van het vlak met regelmatige patronen. Tussen het uitbreken van WOII in 1939 en de Nederlandse bevrijding in mei 1945 maakte hij zo'n 35 nieuwe tekeningen.

Lees meer

Portret vader Escher, 1935

Op 25 augustus 1935 maakt Escher vijftien afdrukken van het portret dat hij had gemaakt van zijn vader. Op 4 juli was hij met zijn gezin vanuit Rome naar het Zwitserse Château-d’Oex verhuisd, waarna hij vrijwel direct naar Nederland doorreisde om daar een en ander te regelen voor een lang verblijf in Zwitserland. Vanuit de Haagse woning van zijn ouders bezoekt hij onder andere zijn oude leermeester Jessurun de Mesquita, overlegt hij met zijn neef Anton Escher over een logo voor diens machinefabriek, praat hij met de PTT en drukkerij Enschedé over zijn ontwerp voor de luchtvaartfondspostzegel en spreekt hij af met zijn vrienden Jan van der Does de Willebois en Bas Kist.
Tussen alle bezoeken door is hij drie weken lang bezig met een zeer gedetailleerd, liefdevol portret van zijn vader.

Lees meer

Kristallografen congres Cambridge, 1960

Op 19 augustus 1960 hield Escher een voordracht tijdens het Fifth Congress and General Assembly of the International Union of Crystallography. Hij was voor dit congres uitgenodigd door Prof. Dr. Carolina H. MacGillavry, hoogleraar in de chemische kristallografie aan de Universiteit van Amsterdam. In 1950 was ze tot het eerste…
Lees meer

Knopen met Albert Flocon

In maart 1965 ontmoette Escher de Franse kunstenaar en professor Albert Flocon, docent aan de prestigieuze l'Ecole des Beaux Arts in Parijs. Flocon maakte vooral kopergravures en was net als Escher gefascineerd door het mysterie van het perspectief. Vooral het bolperspectief, een vorm die ook Escher meerdere malen heeft toegepast (denk aan Hand met spiegelende bol, Balkon, Drie bollen II, Druppel en Zelfportret in bolspiegel).
De ontmoeting was voor Escher van grote betekenis; Flocon zorgde ervoor dat zijn prenten in Parijs bekend werden. De professor bemiddelde persoonlijk over de verkoop van prenten en een te organiseren Escher-tentoonstelling in Parijs. In oktober 1965 publiceerde Flocon een tien bladzijden tellend artikel over Escher in het belangrijke maandblad Jardin des Arts.

Lees meer

Kattendag met poes op schoot

Het is vandaag Internationale Kattendag, een mooi moment om een van de katten te laten zien die door Escher zijn vereeuwigd in een prent. Heel veel zijn dat er niet. Hij gebruikte vaak dieren in zijn werk maar in zijn vlakvullingen en metamorfoses waren dat vooral vogels, vissen en reptielen. De katten stammen dan ook vooral uit zijn jonge jaren. Dit is zo'n vroege. Gemaakt in een periode, hij was 21, waarin hij het besluit nam om grafisch kunstenaar te worden. Op 17 september 1919 verhuist hij naar Haarlem. Van zijn hospita krijgt hij een witte poes cadeau die hem tot meerdere houtsneden zou inspireren. Op deze ligt de poes op schoot bij een man die Escher bezocht in Haarlem. Wie het is weten we niet. Waarschijnlijk een van zijn jeugdvrienden, Bas Kist of Jan van der Does de Willebois, of zijn oudere broer Nol.
Bekijk ook Kattendag 2017 waarin een kat op Corsica centraal staat.

Lees meer

Zomer in Positano

Het is volop zomer. Geen tijd om hard te werken. Dat doe je in de herfst, de winter en het vroege voorjaar. Althans, dat was wel het schema waaraan Escher zich zijn gehele werkzame leven grotendeels gehouden heeft. Als je naar de maanden kijkt waarop hij zijn werk heeft gemaakt, vanaf 1922 zijn die bekend, dan is dat meestal ergens tussen september en mei. Het is een logisch gevolg van zijn aanpak; in de lente en zomer trok hij erop uit om inspiratie op te doen, te fotograferen en te tekenen. In het najaar en in de winter werkte hij die voorstudies uit tot houtsnedes, houtgravures en litho's.
Desondanks zijn er een paar uitzonderingen op deze regel.
Onder die 'zomerwerken' vallen vroege Italiaanse landschappen, een aantal werken uit de oorlogsjaren (waarin Escher niet op reis kon), een echt zomers werk als Lichtende zee en ook een aantal van zijn meest bekende werken. Zo zijn Verbum, Balkon, Ruiter, Boven en onder, Relativiteit, Vlakvulling II, Boloppervlak met vissen, Cirkellimiet IV (Hemel en hel) en Ringslangen allemaal in de maand juli gemaakt. Augustus is minder vertegenwoordigd. Het lijkt erop dat Escher die maand toch echt liever vakantie hield.

Lees meer

De canon van Bach

Vandaag is het 268 jaar geleden dat Johann Sebastian Bach overleed. Op 28 juli 1750 blies de Duitse componist zijn laatste adem uit in Leipzig. Maurits Cornelis Escher was groot fan. De overeenkomsten waren dan ook groot; de mathematische ordening, de strengheid van de regels, de symmetrie, het planmatige.
Escher was met name geboeid door de canon van Bach. In een brief aan zijn vriend Hein 's-Gravezande schreef hij in 1940:

'Nu wou ik je nog wat zeggen over het verband met muziek, en wel in hoofdzaak met die van Bach, d.w.z. de Fuga, of eenvoudiger canon. Ik hield van Bach en houd van hem ook zonder iets te "begrijpen" van zijn techniek, maar sinds ik er (een heel klein beetje maar) van begrijp, houd ik er nog veel meer van.'

Lees meer

De palmbomen van Escher

Het is een tropische zomer in Nederland en wat is er meer tropisch dan een palmboom? Maurits Cornelis Escher zag ik elk geval iets heel speciaals in deze iconische boom. Hij heeft zich er nooit over uit gelaten maar het is opvallend hoe vaak deze terugkeert in zijn werk. In juli 1923 maakte hij de eerste, een gestileerde palmboom met bladeren als parasols, hangende trossen met palmvruchten, de geschubde stam en een aureool dat de boom lijkt te omgeven.
In maart 1926 gebruikte hij een sterk gelijkende palmboom als centrum van zijn prent De zesde scheppingsdag, waarop Adam en Eva in het Paradijs te zien zijn. In 1931 maakte hij opnieuw een palmboom, als onderdeel van zijn Emblemata serie, en in 1933 volgde een vierde.

Lees meer

De Franse reis met Jan, 1950

Op 17 juli 1950 vertrok Maurits samen met zijn jongste zoon Jan (11 jaar) naar Parijs, het begin van een Franse reis net zoals hij die zelf als kind had gemaakt.

'Reeds één uur voor aankomst te Parijs zei Jan: je moet mij waarschuwen zodra je de Eiffeltoren ziet. Hij zag hem tenslotte eerder dan ik.'

Oudste zoon Arthur was naar Lausanne verhuisd om daar op aanraden van oom Beer geologie te studeren. George was kort daarvoor in dienst gegaan. Escher daarover:

'George is, tot onze smart, sinds 2 weken in dienst, na jarenlang studie-uitstel. Dat is beroerd, want je weet nooit of zoo'n jongen later nog de energie vindt om verder te studeren. [Die angst bleek niet terecht]. Dus zijn wij maar alleen met Jantje die, nog op de lagere school, het nest dus gelukkig nog niet gauw zal verlaten.'

Lees meer

Cirkellimiet IV (Hemel en Hel)

In juli 1960 voltooide Escher de laatste van zijn vier 'cirkellimieten'. Hij had er al een tijd mee gestoeid maar hij werd pas op het juiste pad gebracht door een publicatie van de Canadese professor H.S.M. Coxeter. Hij had deze hoogleraar aan de Universiteit van Toronto in 1954 ontmoet, tijdens het Internationaal Mathematisch Congres. In het artikel beschreef Coxeter hoe een vlakvullingmotief van het centrum naar de rand van een cirkel steeds verder verkleind wordt en de motiefjes oneindig dicht bij elkaar komen te staan. In 1957 gaf Coxeter een lezing voor de Royal Society of Canada en hij vroeg Escher per brief of hij een paar werken van de graficus in de lezing mocht gebruiken. Na afloop stuurde Coxeter Escher een afdruk van zijn lezing (die onder de naam Crystal Symmetry and Its Generalizations was gepubliceerd), waarin hij ook het figuur had opgenomen waarover Escher zo enthousiast zou worden.

Lees meer

Zwaartekracht, 1952

In juni 1952 maakt Escher de litho Zwaartekracht, die door zijn onderwerp naadloos in de reeks met planetoïden en sterren past die hij tussen 1948 en 1954 maakte. Ze lijken allemaal uit dezelfde science-fictionwereld te komen waarvan je toch niet vermoedt dat Escher zich hierin thuis voelt. De eerste houtgravure Sterren uit 1948 lijkt nog eenvoudig, maar Zwaartekracht, Dubbele Planetoïde (1949) en Viervlak-planetoïde (1954) zijn een stuk complexer. Op deze planetoïden kun je je beschavingen voorstellen die enigszins verwant zijn aan de onze. De planetoïde in Zwaartekracht is een kleine sterdodecaëder. Het is een lichaam van twaalf vijfpuntige sterren die elk bezet zijn door een piramide.
Escher hield veel van deze ruimtelijke figuur omdat ze tegelijk eenvoudig en toch ingewikkeld is.

Lees meer

Jan Walch en Scholastica

Op 22 juni 1933 spraken de schrijver Jan Walch en Escher samen met uitgeverij Van Dishoeck over de uitgave van een verhaal van Walch dat door Escher geillustreerd was met houtsnedes. Het verhaal was gesitueerd in het plaatsje Oudewater, dat bekend was om zijn heksenwaag. Het werd beroemd in de 16de eeuw omdat mensen die beschuldigd werden van hekserij hier een eerlijke kans kregen om hun onschuld te bewijzen. In veel steden en landen waren deze processen doorgestoken kaart, waardoor honderden onschuldige mensen verbrand of verdronken werden. Beschuldigden uit heel Europa kwamen naar Oudewater om de dood op de brandstapel te ontlopen.
In de zomer van 1931 hadden Escher en Walch samen het stadje bezocht. Escher maakte er foto’s en kocht prentkaarten die hem konden helpen bij de latere illustraties. Drie weken later stuurde hij Walch al de eerste houtsnede: een heks op een bezemsteel, bij heldere nacht zwierend boven de slapende stad.

Lees meer

Geboortedag en Vaderdag

Dubbel feest! 17 juni is Eschers geboortedag en het is vandaag ook Vaderdag. Daarom een bijzondere foto waarop vader Maurits met zijn gezin is te zien, in het najaar van 1938. Het is ook een zeldzame foto omdat Escher zelf meestal de camera vasthield. Escher wordt geflankeerd door zonen George Arnold (midden, van 23 juli 1926) en Arthur Eduard (links, van 8 december 1928) Jan Christoffel, geboren op 6 maart 1938, is meer bezig met broer George dan met de camera.

Lees meer

Bootreis 1961

Op 15 juni 1961, om 18.05, vertrok Escher samen met zijn vrouw Jetta uit Baarn. Ze namen de trein naar Rotterdam en vanaf daar de nachtrein naar Bern, om 20.03. De volgende ochtend om 7.44 kwamen ze aan in Bern. Daar werden ze opgehaald door Eschers vriend Paul Keller en diens dochter Theresa. Jetta vertrok met Theresa naar het huis van de Kellers in Münsingen. Maurits en Paul namen de trein naar Venetie en scheepten zich daar in op de Cagliari.
Het was de start van een bootreis die de twee naar Triëst, Bari, Napels, Salerno, Catania, Messina, Palermo, Algiers, Lissabon, Londen en Hamburg zou voeren. Dat weten we allemaal zo precies omdat Escher alles keurig in zijn reisdagboek noteerde.

Lees meer

De werelden van M.C. Escher

Op 7 juni 1968, vandaag precies 50 jaar geleden, opende De werelden van M.C. Escher, de eerste Nederlandse overzichtstentoonstelling van M.C. Escher in het Haagse Gemeentemuseum. De directe aanleiding was Eschers 70ste verjaardag, op 17 juni dat jaar. Het was zeker niet zijn eerste expositie, maar het was wel voor het eerst dat een belangrijk kunstmuseum op eigen initiatief een overzicht toonde van zijn hele werk, benaderd zowel vanuit de kunstgeschiedenis als vanuit Eschers eigen systematiek.
De opening was een groot succes. Escher was er met zijn vrouw Jetta door zoon Jan naartoe gereden. De aula was afgeladen vol en in de hal daarbuiten stonden meer dan 100 mensen die er niet meer in konden. Escher werd geëerd met speeches en gaf zelf een korte lezing met dia's. De tentoonstelling trok tienduizenden bezoekers, geïnteresseerd geraakt door een uitdagende tentoonstellingsposter (met een afbeelding van Andere Wereld) en het lange interview met Bibeb dat op 20 april in Vrij Nederland was verschenen. Hij moest er 70 voor worden maar Escher werd eindelijk door een groot publiek serieus genomen als grafisch kunstenaar.

Lees meer

Zondeval

U heeft nog 10 dagen om een aantal bijzondere prenten van Escher te zien in Het Paleis. Op 11 juni gaan ze weer het depot in en dan komen er weer aantal nieuwe schatten tevoorschijn. Eerder bespraken we al de houtsnede De derde scheppingsdag, een uit een serie waarin Escher de schepping verbeeldde in een sterk contrast van zwart en wit.
Vandaag is er aandacht voor een houtsnede die niet tot de scheppingsserie behoort maar wel een Bijbels thema heeft. Zondeval toont Adam en Eva in het Paradijs op het moment dat ze tegen Gods wil in toch van de boom van kennis van goed en kwaad gegeten hebben. Daartoe waren ze verleid door de duivel die in de vorm van een slang eerst Eva overtuigde waarna ook Adam van de vruchten at. Escher beeldt het tweetal af als Adam net gegeten heeft van de appel en vol afschuw op de grond is gaan zitten. Wetende dat ze een grote fout gemaakt hebben.

Lees meer

Rossano

Op 25 mei 1930 keerde Escher terug in zijn woonplaats Rome na een reis door de Italiaanse provincies Campanile en Calabrië, samen met zijn vrienden Giuseppe Haas-Triverio, Roberto Schiess en Jean Roussett. Zijn indrukken van die reis zou hij in de herfst en winter daarop uitwerken tot een hele serie houtsnedes en litho's. Als basis daarvoor gebruikte hij schetsen maar ook foto's. Die had hij tijdens de reis gemaakt en netjes in een fotoalbum geplakt. Het zijn foto's die op het eerste gezicht gewoon herinneringen aan een mooie vakantie lijken, maar de meeste landschappen daarin zouden terugkeren in zijn prenten.
Op 22 mei 1930 waren de vier reisgenoten in het plaatsje Rossano in Calabrië. Ze bezochten het Oratorio di San Marco, een oratorium uit de 10e eeuw dat een van de belangrijkste voorbeelden van Byzantijnse kunst in Italië is.

Lees meer

De weg van de meester

In mei 1937 maakte Escher Metamorphose I, een verhalend werk waarin het kuststadje Atrani langzaam verandert in een grid van kubussen die op hun beurt transformeren tot een Aziatisch mannetje. Als Atrani in deze prent voor het verleden staat dan zou je de Aziaat met de hoed als de toekomst kunnen zien. Daarmee wordt de analogie van Eschers leven met dat van een oude martial arts meester interessant.

Lees meer

Moederdag 2018

Geen mooiere manier om Moederdag te vieren dan met een foto van een gelukkige moeder. Maurits maakte dit portret van zijn vrouw Jetta en hun eerste zoon George in het voorjaar van 1927. Het paar is net in hun huis aan de Via Alessandro Poerio in Rome getrokken. Op de achtergrond zijn de majolica-tegels te zien die Escher zelf had ontworpen voor de gang en de eetkamer. George (bijnaam 'Jojo') was in de zomer ervoor geboren en na wat omzwervingen langs diverse tijdelijke woningen kon het jonge gezin hier echt thuis komen. Het geluk leidde in december 1928 tot een tweede zoon en in maart 1938 tot een derde.

Lees meer

Bevrijdingsdag met Lucht en Water II

Deze prent van Escher vormt een passende illustratie bij Bevrijdingsdag, de dag waarop we vieren dat de Duitse bezetting in Nederland in 1945 eindelijk voorbij was. Zijn vogels en vissen die zich ontworstelen aan de grip van de vlakvulling zijn een mooie metafoor voor het herwinnen van de vrijheid.
Escher maakte Lucht en Water II in de ijskoude decembermaand van 1938, een sterk contrast met het mooie weer vandaag. Een half jaar eerder maakte hij al een prent met hetzelfde thema: Lucht en Water I. Daarin bewegen de vogels en vissen allemaal naar rechts, maar in II zien we een beweging die om en om is gespiegeld.

Lees meer

Zelfportret in bolspiegel, 1950

Waarschijnlijk is er geen kunstenaar die zichzelf zo vaak afgebeeld heeft als Rembrandt van Rijn. Van hem zijn circa veertig zelfportretten bekend. Maar Escher had er ook een handje van. Tussen 1917 en 1950 maakte hij er twaalf, waarvan meerdere waarin hij zichzelf in een bolspiegel vastlegde. In de spiegel kijkend geeft hij zijn eigen beeltenis weer, zoals hij zichzelf ziet maar ook zoals hij zichzelf wil zien. Een zelfportret is, net als elk ander werk naar de werkelijkheid, een visie op die werkelijkheid. Zeker bij Escher. De kijker wil de kunstenaar zien, maar moet het doen met de versie die de kunstenaar op dat moment van zichzelf wil presenteren.

Lees meer

Interview in Vrij Nederland, 1968

Vandaag precies 50 jaar geleden, op 20 april 1968, verscheen er in Vrij Nederland een lang interview met M.C. Escher door de legendarische journaliste Bibeb. Veel zin had hij er destijds niet in. Escher legde het weekblad vaak terzijde omdat het hem zo deprimeerde.

"Ik liet mij vermurwen, hoewel ik er eerst geen heil in zag. Een eerste seance van 3 uren hebben we nu achter de rug, maar zij is nog lang niet tevreden en komt overmorgen nòg eens een hele middag. Leuk om te zien hoe zij het doet: wij praten samen en daarbij heeft zij een dik bloknoot op haar schoot, waarin zij voortdurend schrijft in een heel groot schrift, nagenoeg zonder er naar te kijken. Wat er in mijn geval van terecht zal komen, weet ik niet, maar ik zit nu eenmaal in het schuitje en vaar dus maar dapper mee. Zij is trouwens een heel onderhoudende en eigenlijk wel aardige vrouw. Ook met moeder kan zij best opschieten en vice versa. (Van tevoren had ik haar ingelicht over onze ongewone omstandigheden, waarover dan ook in het artikel met geen woord zal worden gerept.) Ik krijg haar pennenvrucht trouwens, ter eventuele correctie, te lezen voor die gedrukt wordt."

Lees meer

De bol van Escher

De Volkskrant schrijft een langzaam groeiende serie over de naoorlogse Nederlandse popcultuur. In 100 voorwerpen legt de krant deze geschiedschrijving vast, met aandacht voor gebruiksvoorwerpen, decorstukken, sportattributen, kledingstukken en ook voor kunstobjecten. Kunstredacteur Mark Moorman schreef een stuk over de houten bol met hagedissen die Escher in 1949 uit beukenhout sneed.
De bol is 14 centimeter in doorsnee. Het rijke oeuvre van graficus M.C. Escher kent er maar drie: een met vissen, een met menselijke figuurtjes en een (zie foto) met hagedissen. Schitterend voorwerp, maar bepaald niet bedoeld als een soort stressbal.
Escher loste er een probleem mee op waarmee hij op het platte vlak worstelde. Over zijn eerste bol, met de vissen, schreef hij:

'Als men deze bal in zijn handen rondwentelt, verschijnt vis na vis in een eindeloze opvolging. Hoewel beperkt in aantal, symboliseren zij het idee van onbegrensdheid op een manier die op het platte vlak onbereikbaar is.'

De oneindigheid dus, en niet minder. 'Infinity, and beyond!', om met Buzz Lightyear te spreken.
Als het gaat over de grote namen in de Nederlandse kunstgeschiedenis, wordt Escher meestal niet meegerekend. Hij wordt niet in één adem genoemd met de Grote Drie (Rembrandt, Vermeer en Van Gogh). Toch is Maurits Cornelis Escher (1898 - 1972) de laatste jaren uitgegroeid tot een van de bekendste Nederlandse kunstenaars wereldwijd. In 2011, bijna veertig jaar na zijn dood, bezochten 573 duizend mensen een expositie in Rio de Janeiro, waarmee dat de drukst bezochte expositie van dat jaar werd. Wereldwijd. Dat had niet alleen met de Braziliaanse preoccupatie met oneindigheid te maken; in seizoen 2015-2016 bezochten een half miljoen Italianen een Escherexpositie die reisde langs Rome, Bologna en Milaan.

Lees meer

De derde scheppingsdag

Bij Escher in Het Paleis kunt u altijd Eschers bekendste werken zien; Dag en Nacht, Klimmen en Dalen, Reptielen, Waterval, Prentententoonstelling, Relativiteit, Ontmoeting, Andere Wereld, Hol en Bol, etc. Maar we besteden natuurlijk ook aandacht aan de vele andere prenten uit zijn meer dan 50 jaar omspannende oeuvre. Maar voordat ze die aandacht krijgen en op zaal kunnen schitteren, hebben ze in het depot gewacht op hun beurt. Geduldig maar vastberaden.
Begin maart is er een nieuwe wissel geweest waarbij een aantal prenten weer is gaan 'slapen' en er een nieuwe serie schatten voor het voetlicht is gekomen. Een daarvan is de houtsnede De derde scheppingsdag.

Lees meer

Matthäus-Passion programma

Goede Vrijdag, Matthäus-Passiondag. Het Paasfeest was voor Escher onlosmakelijk verbonden met dit oratorium van Johann Sebastian Bach. Niet alleen voor hem: de Matthäus-Passion is zonder twijfel de populairste klassieke muziek in ons land. Elk jaar is heel Nederland in de dagen voor Pasen in de ban van Bach. Maar voor Escher ging de liefde het hele jaar door. Alles in zijn leven was verbonden was met deze componist die op zoveel manieren op hem zelf leek. De systematische benaderingswijze, de ritmiek, de herhaling, de symmetrie. De overeenkomsten zijn groot.
Escher was een enthousiast concertganger. Met potlood kalkte hij gedurende zijn hele leven zijn agenda's vol met data van belangrijke uitvoeringen. Als je deze selectie van aantekeningen over radio-uitzendingen en over bezoeken aan concerten uit 1946-48 bekijkt, krijg je een beeld van het fanatisme waarmee hij de muziek van Bach beleefde.

Lees meer

Stilleven en straat

Maurits en Jetta hadden niet alleen een fantastische tijd tijdens hun reis over en rond de Middellandse Zee in het voorjaar van 1936, maar voor de kunstenaar was het avontuur ook een enorme bron van inspiratie. Om te betalen voor de reis had Escher aan de Italiaanse rederij Adria aangeboden van elke havenplaats een prent te maken en de rederij daarvan een paar afdrukken te geven. Adria kon die naar eigen behoeven gebruiken. Dat leidde tussen augustus 1936 en maart 1937 tot een hele serie nieuwe werken, waaronder de al eerder besproken Scheve Toren van Pisa, Catania en Patrijspoort.
Ook Stilleven en straat is gebaseerd op de reis. Dit begon met een tekening van een straatje in de kustplaats Savona, die hij op 10 juni maakte. Waar de andere werken uit deze periode nog vrij realistisch waren, vormt deze houtsnede (samen met Stilleven met spiegel) het begin van de Eschers zoektocht naar de optische illusie. Hij was al gewend om gelaagdheid in zijn landschappen en stadsgezichten aan te brengen, door de compositie op te bouwen met elementen die achter elkaar in het blikveld liggen. Maar in Stilleven en straat gebruikt hij de techniek om een schokeffect bij de kijker te creëren.

Lees meer

Vogels verwelkomen de lente

Het weer wil nog niet echt meewerken maar het is toch echt zo: vandaag begint de Lente!
Bij het werk van Escher denk je dan al snel aan vogels. Hij heeft er honderden gemaakt. In zijn houtsnedes, houtgravures en soms ook in een litho. Soms alleen maar meestal in een groep. Maar nog vaker in een hele vlakvulling, waarbij talloze vogels zijn bladspiegel vullen.

Lees meer

Klimmen en dalen

Op 18 maart 1960 legt Escher de laatste hand aan een van zijn meest iconische werken: de litho Klimmen en dalen. Het werk was het resultaat van een bijzondere ideeënuitwisseling tussen de graficus en de Britse wiskundige Roger Penrose. Die laatste had het werk van Escher ontdekt bij diens eenmanstentoonstelling in het Stedelijk Museum in 1954, die gehouden werd naar aanleiding van het Internationaal Mathematisch Congres dat jaar.
Penrose was zwaar onder de indruk en hij begon al snel na te denken over zijn eigen onmogelijke beelden. Zijn vader Lionel, zelf een expert in genetica en wiskunde, hielp hem en maakte een aantal modellen gebaseerd op Rogers tekeningen. Samen publiceerden ze in het februarinummer van het British Journal of Psychology van 1958 het artikel 'Impossible Objects: A Special Type of Visual Illusion.' Daarin stonden een tekening en een foto van een zelfgemaakt model van een eeuwige trap die eindeloos naar boven of naar beneden loopt. Escher kreeg er een kopie van en de kunstenaar was op zijn beurt weer flink onder de indruk. Het artikel bracht hem op het idee van Klimmen en dalen, waaraan hij eind 1959 begon.

Lees meer

Albert Bosman en Bruno Ernst

Vandaag begint de Boekenweek, een mooie gelegenheid om eens aandacht te besteden aan een fenomeen dat je steeds minder ziet: ex-librissen. Escher heeft er meerdere gemaakt in zijn leven, meestal voor vrienden en bekenden. De eerste maakte hij al op 17-jarige leeftijd, voor zijn eigen bibliotheek.
Dit exemplaar, uit 1946, was voor zijn overbuurman in Baarn, ingenieur Albert Ernst Bosman. Dat moet een boekenworm geweest zijn, gezien het exemplaar dat Escher in deze ex-libris verwerkt. Hij wist het toen nog niet maar hij zou nog veel te danken hebben aan deze buurman. Bosman zou hem namelijk in contact brengen met Hans de Rijk. De man van de vele pseudoniemen.

Lees meer

Hilversumse cultuurprijs, 1965

Op 5 maart 1965 ontving Escher de Hilversumse cultuurprijs. Ter gelegenheid daarvan hield hij een lezing waarin hij weer eens aantoonde hoe grappig hij kon zijn. Bij velen roept de naam Escher vooral het beeld op van die bebaarde, strenge en nauwkeurige man die in zijn atelier eenzaam zwoegt aan zijn zinsbegoochelende voorstellingen. Dat beeld bestond toen ook al en de graficus geeft ze in zijn lezing in eerste instantie ook gelijk:

"Van nature ben ik nu eenmaal niet spontaan. Het uitvoeren van een grafische prent eist geduld en bedachtzaamheid en ook de ideeën, die ik erin tot uitdrukking wil brengen, komen meestal pas tot klaarheid na zorgvuldige overdenking. Ik breng mijn tijd dan ook veelal door in een stil atelier, en, hoe gunstig dat ook moge zijn voor de uitoefening van mijn beroep, het bevordert geenszins de welsprekendheid."

Lees meer

Reptielen in oorlogstijd

Ondanks de verschrikkingen van de oorlog kroop er eind februari 1943 toch iets van optimisme in Escher, gevoed door de natuur. Zo noteert hij op 20 februari in zijn agenda: 'twee vlinders en veel sneeuwklokjes om boerentuinen', en op de 22e: 'de eerste maal merelgezang.' Opgevrolijkt begint hij op 3 maart 1943 aan de verhalende litho Reptielen, op een geleende steen. Vandaar dat de oplage beperkt bleef tot 30 exemplaren. Tijdens een lezing in Cambridge (19 augustus 1960) vertelde hij op anekdotische wijze over deze prent:

'Op de bladzijde van een opengeslagen schrift is een mozaïek van reptielen getekend in drie kleuren. Laten ze nu maar eens tonen dat ze levende wezens zijn. Een van hen steekt een plastische poot uit over de rand van het schrift, rukt zich verder los en begint zijn levensweg. Eerst klimt hij op een boek, loopt dan verder naar boven over een gladde tekendriehoek, en bereikt eindelijk zijn hoogtepunt op het horizontale vlak van een dodekaëder. Even uitblazen, moe maar voldaan, en dan maar weer naar beneden, terug naar de vlakte, naar 'platland', waarin hij zijn functie van symmetrie-figuur herneemt. Mij werd later verteld dat dit verhaal de leer der reïncarnatie treffend weergeeft.'

De laatste regel moet Escher met een glimlach hebben uitgesproken, want hij lachte altijd over interpretaties van anderen: hoe gekker, hoe plezieriger.

Lees meer

Light in August

In een brief aan zoon Arthur van 27 februari 1955 schrijft Escher over Light in August, een roman van William Faulkner uit 1932. In een vertaalde versie.

'..het Engels van deze heer is wel zo alle jezus en godsgruwelijk moeilijk, dat ik er zeker niets van zou snappen. Dankzij de Engelse lessen die je op het lyceum hebt gehad, zul jij het wel in het oorspronkelijke zien te begrijpen. Sinds jaren, waarschijnlijk sinds De Pest van Camus, las ik geen moderne roman die mij meer trof. Onder andere de psychologie van de moordenaar, enigszins te vergelijken met Dostojevsky's Raskolnikoff, hoewel volkomen anders, is zeldzaam boeiend. Daar heb je nou weer een van die zeldzame schrijvers op wie je als leek geen enkele aanmerking durft te maken en die het gehalte van het gros van zijn collega's hevig drukt.'

Lees meer

Kubus met Banden

Hol en Bol is een Eschers bekendste werken, een verhalende prent die hij vol heeft gestopt met elementen die voor twee interpretaties vatbaar zijn. Bijna twee jaar later, in februari 1957, maakte hij een litho over hetzelfde onderwerp maar het beeld is hier een stuk kernachtiger.
Kubus met banden combineert een kubus die maar één interpretatie toe laat met een aantal objecten die zowel hol als bol en voor als achter kunnen zijn.

Lees meer

Sint Vincent, martelaar

U heeft nog een paar weken om een aantal bijzondere houtgravures en houtsnedes van Escher te zien in Het Paleis. Op 12 maart gaan ze weer het depot in en dan komen er weer aantal nieuwe schatten tevoorschijn. Eerder bespraken we Sprinkhaan, Kathedraal van Doornik en Scarabeeën. Vandaag is er aandacht voor de houtsnede Sint Vincent, martelaar.

Lees meer

Valentijnsdag 2018

Op deze pagina uit Maurits' eigen fotoalbum spat het geluk ervan af. Hij en Jetta kennen elkaar sinds de lente van 1923. In een pension in Ravello hadden ze elkaar ontmoet en in de maanden erna groeide de liefde.
Al snel worden er huwelijksplannen gesmeed, hoewel dat vooral onder druk van beider ouders was. Het liefst hadden ze samen nog een tijdje zonder ballast de wereld ontdekt. Als Jetta in november 1923 met haar ouders naar Rome verhuist, gaat Maurits met ze mee. Hij kan haar niet missen. Deze serie is op 27 januari 1924 gemaakt in (waarschijnlijk) het huis van de familie Umiker aan de Via Nicotera in Rome. De uithangende lakens vormen een geïmproviseerde achtergrond voor de geliefden en de blikken die ze uitwisselen.

Lees meer

Oneindigheid in een modderplas

'Draaiommetjes in het bos'

Zo noemde Escher de wandelingen die hij vrijwel elke dag maakte na het avondeten. In de naoorlogse jaren bracht hij zo uren door in de Baarnsche en Vuursche bossen. Om zijn hoofd leeg te maken maar ook om het te vullen met nieuwe ideeën voor prenten. Vanaf 1951 begon hij die ideeën ook op te schrijven in zijn agenda. Zo noteerde hij dat jaar het volgende:

'Sporen van auto- en fietsbanden perspectivisch gezien, diagonaalsgewijze; Glooiende verdieping met water gevuld: plas. Daarin weerspiegelt zich de maan.'

Dit idee zou hij in februari 1952 uitwerken tot de houtsnede Modderplas. Hij omschreef de prent later zo:

'De wolkenloze avondhemel weerspiegelt zich in een modderplas die na een regenbui in een kuil van een bosweg is achtergebleven. Sporen van twee vrachtauto's, twee fietsen en twee voetgangers zijn in de drassige bodem afgedrukt.'

Lees meer

Samuel Jessurun de Mesquita, 1944

Op 31 januari 1944 werd Samuel Jessurun de Mesquita door de Duitsers opgepakt. Hij overleed op 11 februari in Auschwitz. De Mesquita was Eschers leermeester, de man die hem ervan wist te overtuigen een carrière in de grafische kunsten te beginnen.
In een interview met Bibeb in Vrij Nederland van april 1968 sprak Escher over de oorlog en over De Mesquita:

'Ik heb nog steeds de grootste moeite met de moffen. Duits kan ik niet horen. Ik was niet bij het verzet betrokken, maar ik had veel joodse vrienden die vermoord zijn. Mijn oude leermeester De Mesquita. Hij wou niet onderduiken. Ze waren Portugese joden de de moffen hadden altijd gezegd, die behoren tot de elite. Op een nacht zijn ze met z'n allen weggehaald. Zijn zoon Jaap, een knappe jongen, werkte dag en nacht... Hij ging vaak naar de moffen toe om met hen te spreken over z'n voorouders. Ze waren niet van adel, maar toch bijna... Op een slechte dag waren ze opeens weg. In '44, in de hongerwinter. Ik wou ze wat brengen, appels... Ik ben hun woning ingelopen. De ramen waren kapot op de eerste verdieping. De buren zeiden: weet u het niet? De Mesquita's zijn weggehaald.
Dit (een tekening) lag op de voer met spijkerafdrukken van de laarzen van de moffen erin. Het lag onder de trap. En in z'n atelier was alles overhoop, alles op de grond. Tweehonderd prenten heb ik mee naar huis genomen. Later zijn ze tentoongesteld in het Stedelijk Museum. (Beeldhouwer Jobs) Wertheim van 'Kunstbezit' heeft hem nog als metgezel gehad in Westerbork. Wertheim is de dans ontsprongen, de De Mesquita's zijn weggevoerd. Nu kan je wel hoog of laag springen, die dingen zijn niet te vergeten. Ik kan het niet. Ik heb nog steeds de grootste moeite met die moffen. Midden in de nacht weggevoerd. Hij zwaar ziek. Midden in de nacht weggehaald. En hij had gered kunnen worden. Ik heb zo bij hen aangedrongen. Nee, hij werd beschermd zei hij. Waarom zou hij onderduiken? Later heb ik mezelf verwijten gemaakt, maar ze wouen niet. Jaap had bij die besprekingen met de moffen er allerlei stambomen bijgehaald. Ze waren van halve adel. De moffen vonden dat indrukwekkend. Ze kwamen hun huis bijna niet uit. Verschrikkelijk hoor, zulke lieve mensen, als geslacht vee weggevoerd.'

Lees meer

Scarabeeën

U heeft nog een paar weken om een aantal bijzondere houtgravures en houtsnedes van Escher te zien in Het Paleis. Op 28 februari gaan ze weer het depot in en dan komen er weer aantal nieuwe schatten tevoorschijn. Eerder bespraken we al de houtgravure Sprinkhaan en de houtsnede Kathedraal van Doornik.
Vandaag is er aandacht voor Scarabeeën, een houtgravure uit april 1935.

Lees meer

Gedichtendag 2018

Het is vandaag Gedichtendag, de start van de Poëzieweek. Escher was geen dichter maar hij had wel een poëtische geest. Dat moet wel, gezien zijn duizelingwekkende oeuvre. Zijn werk leent zich ook uitermate goed als onderwerp voor een gedicht. Ter ere van Gedichtendag besteden we aandacht aan een bijzondere uitgave over Escher waarvan het titelblad dichtbij een gedicht komt.
In 1958 verscheen bij de bibliofiele Stichting De Roos zijn boek Regelmatige vlakverdeling. Deze zeer bijzondere uitgave is het bekendste en antiquarisch meest kostbare boek van deze stichting, die literaire uitgaven voor bibliofielen maakte in een oplage van 175 exemplaren.

'Een graficus heeft in zijn wezen iets van een troubadour;'

Lees meer

Twee snijdende vlakken

Vissen en vogels zijn de favoriete dieren van Escher. Althans, dat zou je concluderen als je zijn werk bekijkt. Toen hij eind jaren 30 flink aan het experimenteren was met vlakvullingen kwam hij al snel uit bij de vorm van een vis of een vogel. Die lenen zich goed voor het pas- en meetwerk dat hoort bij de techniek. Daarom komen ze steeds terug.

Lees meer

Scheve toren van Pisa

Van 26 april tot en met 28 juni 1936 maakt Escher per vrachtschip een rondreis langs de kusten van Italie en Spanje. Per trein gaat hij ook het binnenland in. Zijn vrouw Jetta vergezelt hem op een deel van de reis. Het paar genoot enorm. Het jaar daarvoor waren ze naar het Zwitserse Château-d’Oex verhuisd en ze hadden Italie in de tussentijd al flink gemist. Op 13 juni kwam Escher per vrachtschip aan in Livorno. Jetta was de dag ervoor weer naar huis gegaan.

Lees meer

Lewis Caroll

Op 14 januari 1898 stierf Lewis Carroll, de Britse auteur die wereldwijde faam verwierf met Alice's Adventures in Wonderland en Through the Looking-glass. Carroll overleed vijf maanden voordat Escher werd geboren. Hoewel hun levens elkaar dus niet gekruisd hebben, zijn er veel overeenkomsten tussen de schrijver en de kunstenaar. Beiden waren griezelig mager, verslaafd aan lange wandelingen, bezeten van het uitgebreid documenteren van hun leven, gek op schaken en geïntrigeerd door spelelementen en de toepassing daarvan in hun werk.

Lees meer

Andere Wereld

De duizelingwekkende prent Andere Wereld hoort bij de topstukken van M.C. Escher. En dat is niet voor niets. Hij maakte deze combi van houtsnede en houtgravure in januari 1947. Het is alsof je door de ramen van een zwevend bakstenen kamertje naar een met kraters gevuld maanlandschap kijkt. Dat is op zichzelf al bijzonder genoeg, maar wat dit werk echt indrukwekkend maakt is dat Escher drie blikken (nadir, horizon en zenith) op die maan in één beeld verenigt.

Lees meer

Doodskop, 1917

De eerste post van dit jaar: een doodskop. Net de meest voor de hand liggende keuze maar voor Escher is het niet zo raar. Hij heeft meerdere doodskoppen en skeletten gemaakt. Losse werken maar ook als onderdeel van een affiche of een monogram. Dit is de allereerste, van januari 1917.
Maurits is 18 en gefascineerd door dit symbool van vergankelijkheid. Juist in zijn jonge jaren was hij ermee bezig, wat weer niet zo gek is voor een tobbende adolescent.

Lees meer

Escher in 2017

2017 is voorbij. Op Facebook hebben we het afgelopen jaar bijna 100 korte verhalen en anecdotes verteld over het leven en het werk van M.C. Escher. Alle beelden die we daarin hebben gebruikt hebben we verzameld in deze video. Bedankt iedereen voor de aandacht dit jaar en op naar een net zo rijk gevuld 2018!

Lees meer

Winter 1935

21 december, de winter begint. Niet het meest favoriete seizoen van Escher, al was hij juist in die periode het meest productief. Hij moest ook wel, hij kon nergens heen. Jarenlang trok hij er in de lente en zomer op uit en zijn reizen brachten hem inspiratie voor zijn grafische werk. In de herfst en winter werkte hij zijn reistekeningen en -foto's uit tot houtsnedes, houtgravures en litho's. Maar de kou en de sneeuw die bij de wintermaanden hoorden, konden hem maar matig bekoren.
Zeker in zijn Zwitserse jaren was dat zo. Daar was de winter in alle kracht aanwezig en zijn huis in Cháteau-d'Oex was in de winters van 1935 en 1936 omgeven door een sneeuwmuur en witte bergtoppen. Maar zijn zoons vonden het prachtig. Tijdens hun eerste winter in Zwitserland maakte Escher deze foto waarin George en Arthur spelen met hun slee voor het huis.

Lees meer

Jubileumprentje voor Jan Greshoff

December 1938 is een ijskoude maand in Brussel. Een perfecte achtergrond voor een kleine houtsnede (18 x 14 cm) die Escher kort daarvoor maakte voor de Nederlandse criticus en dichter Jan Greshof, die net als hijzelf in Brussel woonde. Ter gelegenheid van diens vijftigste verjaardag op 15 december 1938 boden de vrienden van Greshof hem deze houtsnede aan, met daarop een winters Brussel en zijn eigen huis als middelpunt. Escher was zelf langs de woning gefietst, gewapend met fototoestel, maar was er niet zo enthousiast over:

'Mooi' is het niet bepaald, maar ik zal trachten te maken wat er van te maken is.

Lees meer

Tentoonstelling in het Nederlands Historisch Instituut, 1934

Op 12 december 1934 werd er in Nederlands Historisch Instituut te Rome een tentoonstelling geopend met schilderijen en tekeningen van Otto B. de Kat en houtsnedes en litho's van M.C. Escher. De belangstelling bij de opening was enorm, ondanks de stromende regen. De grip van het fascisme op de Italiaanse samenleving werd steeds sterker en het leek alsof deze tentoonstelling door velen werd aangegrepen om daar tegenwicht aan te bieden.

Lees meer

Geboorte Arthur Eduard Escher, 1928

Op 8 december 1928 werd Arthur Eduard Escher geboren, de tweede zoon van Maurits en Jetta. Arthur werd voorafgegaan door de in 1926 geboren George en in 1938 zou nakomertje Jan nog volgen. Het was een gecompliceerde bevalling en Jetta moest enige weken in het ziekenhuis blijven. Net als hij later voor Jan zou doen, maakte Escher een houtsnede ter gelegenheid van de geboorte.

Lees meer

Kathedraal van Doornik

Uit de serie nieuwe werken die nu op zaal is te zien na de laatste wissel kiezen we er nog een: een houtsnede uit augustus 1934 met daarop de kathedraal van Doornik. De zomer van dat jaar bracht het (toen nog in Rome wonende) gezin Escher door aan de West-Vlaamse kust. Met zijn broer Eddy en schoonzus Irma had Escher een huis gehuurd in het villadorp Sint-Idesbald. Het was een door duinen omgeven plek waar ook de schrijver Willem Elschot (1882-1960) zijn vakanties en zondagen in de zomer doorbracht. De vakantie bleek een voorbode op een langer verblijf in België: na twee jaar Zwitserland zou het gezin in de zomer van 1937 naar Ukkel (agglomeratie Brussel) verhuizen.
Tijdens hun vakantie in 1934 brachten Escher en Jetta een bezoek aan Gent, Brugge en Doornik. Van de kathedralen van Gent en Doornik maakte Escher nog diezelfde vakantie een houtsnede. De kathedraal van Doornik beheerst in de gelijknamige houtsnede het beeld. De kenmerkende vijf Romaanse torens torenen boven de omliggende bebouwing uit. De houtsnede is ook historisch van belang omdat de door de Romeinen gestichte stad hier nog ongeschonden is. In mei 1940 zouden Duitse bombardementen vernietigend huishouden onder de vaak eeuwenoude gebouwen.

Lees meer

Dubbele planetoïde

Tussen 1948 en 1954 maakte Escher een reeks met planetoïden en sterren. Ze lijken allemaal uit dezelfde science-fictionwereld te komen, een wereld die op het eerste gezicht ver van de aardse en ernstige graficus staat. De reeks begon met de houtgravure Sterren, waarin twee kameleons opgesloten zitten in een stelsel van regelmatige achtvlakken. Dan volgen in 1949 de Dubbele Planetoïde en in 1954 de Viervlak-planetoïde.

Lees meer

Sprinkhaan

We hebben deze week weer een wissel gehad. Een aantal werken is naar het depot gegaan en daarvoor in de plaats hangen een aantal andere prenten van Escher. Een van deze is Sprinkhaan, een houtgravure uit maart 1935. Daarop toont Escher in zeer fijn detail een exemplaar van dit gevleugelde insect met zijn krachtige achterpoten, facetogen, voelsprieten en gevouwen vleugels.

Lees meer

De brief van Philips, 1950

Op 25 november 1950 schrijft ingenieur L.C. Kalff, de artistiek directeur van Philips, in een brief aan Escher het volgende:

"Waarde Escher,
Drie en dertig jaar geleden tekenden wij samen de studenten-almanak van Delft vol. Sindsdien mocht ik niet meer het genoegen te hebben met je samen te komen, maar ik volgde wel jouw Metamorphose van aspirant architect tot grafisch kunstenaar.
Ik kom thans bij je met een vraag die, naar ik hoop, je zal interesseren.
Wij moeten met grote spoed een soort museum en ontvangstruimte inrichten in het oude fabriekje van 1891 voor het 60-jarig jubileum van Philips dat in Mei 1951 gevierd zal worden."

Dit wordt het begin van een korte, maar hevige samenwerking die resulteert in een prachtig plafond van ruim 9 bij 8 meter.

Lees meer

Kubische ruimteverdeling

Het onderzoeken van begrippen als oneindigheid en eeuwigheid in zijn werk zou je met een gerust hart een obsessie van Escher kunnen noemen. Op talloze manieren onderzocht hij hoe het vaste kader van zijn houtblok of lithosteen toch de suggestie van onbegrensdheid op kon roepen. Een van de manieren waarop hij dit deed was door met diepte en perspectief te spelen. Door te variëren met de dikte van lijnen, formaten van onderwerpen en voorgrond versus achtergrond bereikte hij in een aantal werken dat gevoel van de onbegrensde ruimte.

Lees meer

Experimenten met vogels en vissen

Hoewel hij al vroeg in zijn carrière gefascineerd was door het principe van de regelmatige vlakverdeling dook Escher er in 1936 pas echt met volle kracht in. Toen begon een periode waarin hij talloze experimenten uitvoerde met manieren waarop een vlak gevuld kon worden met patronen van geometrische vormen. Dat deed hij in de vorm van tekeningen die hij maakte in schriften zodat hij grip kreeg op het onderzoeksproces.
In dat proces, en daar zit de grote kracht van M.C. Escher, wist hij die geometrische vormen om te zetten in herkenbare figuren.

Lees meer

Lezing in Alkmaar, 1953

Op 16 november 1953 houdt Escher een lezing voor de 'Vrienden van het Stedelijk Museum' in Alkmaar, ter gelegenheid van een tentoonstelling van zijn werk. In die jaren lukt het Escher regelmatig om te exposeren in musea, in de kunsthandel en ook wel universitaire instituten. Vaak in gezelschap van twee of meer collega's uit de vereniging van Nederlandse Grafici. Meestal gaat dit vergezeld van een lezing over zijn eigen werk.
Hoewel hij in 1947 in een brief aan zijn vriend Bas Kist schreef geen groot spreker te zijn, ontpopte hij zich in de jaren daarna tot juist dat. Zijn lezingen trekken volle zalen en Escher blijkt zijn prenten zeer helder en boeiend toe te kunnen lichten.

Lees meer

Eerste commerciële stappen

Eind 1933 begon Escher voorzichtig de mogelijkheden af te tasten om zijn werk toe te passen op commerciële opdrachten. De eerste vorm waar hij aan dacht was het ontwerpen van inpakpapier. Dit hoopte hij te verkopen aan een paar grote warenhuizen: De Bijenkorf, Gerzon, Zingone en Korall. Met hun logo als motief maakte hij een aantal verschillende herhaalpatronen die op inpakpapier gedrukt zouden kunnen worden. Ook experimenteerde hij met de namen door ze op speelse manieren in elkaar te laten grijpen.

Lees meer

Draaikolken

Begin november 1957 legt Escher de laatste hand aan zijn houtgravure en houtsnede Draaikolken. Hij gebruikte hiervoor een nieuwe druktechniek; hij sneed één blok, dat hij op hetzelfde stuk papier in twee kleuren afdrukte.
Twee rijen kop aan staart zwemmende vissen vullen samen de ruimte. De rode rij heeft exact dezelfde vorm als de grijze, maar is 180 graden gedraaid.

Lees meer

Ex-libris Tony de Ridder

Mede onder invloed van zijn vriendschap met Bas Kist ging Mauk Escher zich in 1917-18 steeds meer toeleggen op zijn tekenkunsten. In Bas had hij een gelijke gevonden die net zo veel tekende. Samen gingen ze ook op zoek naar de geheimen van de linoleum- en houtsnede. Tekenen en druktechniek waren voor de twee belangrijker geworden dan school.
Mauk stuurde afdrukken van zijn eerste linoleumsneden naar de gerenommeerde schilder, etser en houtsnijder R.N. Roland Holst (1868-1938).

Lees meer

Metamorphose II

Terwijl Europa aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog stond, begon Escher in oktober 1939 aan zijn grote 'Metamorphose II' (19,5 x 400 cm). Hij werkte er bijna zes maanden onafgebroken aan. In die maanden schreef hij meerdere brieven aan zijn vriend Hein 's-Gravezande waarin zijn obsessie met de houtsnede duidelijk naar voren kwam. Zo schreef hij gedetailleerd over zijn bedoelingen en werkwijze en hij associeerde vrijelijk over de mogelijke betekenis van de kleuren, de vissen, de bijen, de vogels en de (saraceense?) toren.

Lees meer

Time Magazine, 1954

De magazines Time en Life publiceerden in 1951 een interview met M.C. Escher, beiden gemaakt door de journalist Israel Shenker. Die publicaties hadden de internationale interesse voor zijn werk al aangewakkerd, maar in 1954 zou het pas echt uit de hand lopen. In september had Escher al een succesvolle solotentoonstelling in het Stedelijk Museum in Amsterdam gehad. In oktober gevolgd door een net zo geslaagde in de Whyte Gallery in Washington DC. Hij verkocht er 86 van de 114 prenten (voor ruim 13.000 gulden), een resultaat dat nog nooit door een Nederlandse graficus in de VS was behaald.

Lees meer

Zelfportret, 1919

Op 6 september 1919 begon Maurits Escher met zijn lessen in de bouwkunde aan de in 1879 opgerichte School voor Bouwkunde en Sierende Kunsten aan de Dreef in Haarlem. Na een week had hij al een ingrijpende beslissing genomen: hij ging stoppen met bouwkunde en hij zou overgaan op de studie grafische kunsten.
Die beslissing werd vooral ingegeven door de steun van zijn grafische leraar Samuel Jessurun de Mesquita. Die zag het talent van de 21-jarige, die hem die week wat van zijn werk had laten zien.

Lees meer

Kleiner en kleiner

In oktober 1956 maakte Escher de houtgravure Kleiner en kleiner. Het is de meest gedetailleerde van al zijn werken. De ultieme getuigenis van zijn kunnen.
In zijn eigen woorden:

"Het oppervlak van elk reptielvormig element van dit patroon wordt systematisch en continu gehalveerd in de richting van het centrum, waar theoretisch zowel het mateloos kleine formaat als het oneindig grote aantal wordt bereikt. In de praktijk echter komt een houtgraveur gauw aan het einde van zijn doorzettingsvermogen. Hij is afhankelijk van vier factoren: de kwaliteit van zijn houtblok, de scherpte van zijn instrument, de vastheid van zijn hand en zijn gezichtsvermogen (goede ogen, veel licht en een sterk vergrotende lens). In het onderhavige geval werd de halvering der figuren ad absurdum doorgevoerd. Het kleinste dier dat nog een kop, een staart en vier poten heeft, is circa 2 mm lang."

Lees meer

Palizzi, Calabrië

In de herfst- en wintermaanden van 1930-1931 was Escher bijzonder productief. In het voorjaar had hij een reis door de Italiaanse provincies Campanile en Calabrië gemaakt, samen met zijn vrienden Giuseppe Haas-Triverio, Roberto Schiess en Jean Roussett. Zijn indrukken werkte hij van oktober tot februari uit in een hele serie houtsnedes en litho's. 13 stuks in totaal.

Lees meer

Citadel van Calvi

Escher heeft het onherbergzame eiland Corsica meerdere malen bezocht. Hij was gefascineerd door de rotsformaties, de hoogteverschillen, de bergmassieven, kloven, rivieren, baaien en kusten. Hij maakte er vele tekeningen en foto's en zijn reizen hebben tot een hele serie houtsnedes, houtgravures en litho's geleid.

Lees meer

Mier

Het is Dierendag, dus aandacht voor dieren in het werk van Escher. Moeilijk is het niet om er eentje te vinden. Het wemelt ervan in zijn werk, vooral in zijn vele vlakvullingen. Op talloze manieren weet hij vogels, vissen, hagedissen, paarden, honden, vlinders en allerlei soorten insecten aan elkaar te verbinden.

Lees meer

Bolspiralen

In oktober 1958 maakt Escher een van zijn mooiste maar ook een van de moeilijkste oneindige figuren. Hij heeft lang zitten blokken op Bolspiralen, zoekend naar een oplossing voor het driedimensionaal weergeven van de open banden die samen een bol vormen.

Lees meer

Vlinder (Emblemata)

Vanwege onze laatste wissel, waarbij een aantal werken uit zaal 1 naar het depot is gegaan, is er nu een bijzondere serie van bij elkaar horende werken te zien: 9 (van de 25 in totaal) houtsnedes uit de Emblemata serie die Escher in 1931 heeft gemaakt.
Eerder lieten we hier al Paddenstoel zien uit die serie. Vandaag is er aandacht voor Vlinder. Hierin plaatst Escher een vlinder (een kleine vos, een koninginnenpage, wie weet het?) in een rijkgeschakeerd palet van bloemen en planten.

Lees meer

Vissen in Baarn

In september 1941 begon Escher aan de houtsnede Vissen, het eerste werk dat hij maakte in zijn nieuwe woonplaats Baarn. In zijn agenda schreef hij precies op hoe het proces verliep.

12 sep: 'bij nacht visschen-houtsnee-idee.'
13 sep: 'ermee begonnen.'
07 okt: '1e plank Visschen begonnen.'
16 okt: '2e plank Visschen begonnen.'
23 okt: '3e plank Visschen begonnen.'

Lees meer

Drie Bollen I

De bevrijding van mei 1945 werkte voor Maurits Escher persoonlijk maar ook als kunstenaar bevrijdend. In de 2e helft van dat jaar maakte hij Balkon, Dorische Zuilen, Drie Bollen I en een houtsnede voor de Tijdelijke Academie in Eindhoven. Hij was ook nog bezig met de litho Toverspiegel, die in januari 1946 af zou zijn. In Drie Bollen I, van september dat jaar, demonstreert hij op uiterst secure manier hoe je een driedimensionale vorm op het platte vlak kunt suggereren.

Lees meer

Fabrieksmerk lasser

In september 1935 maakte M.C. Escher een houtsnede voor zijn neef ir. Anton Escher. Die was oprichter en directeur van Ir. Escher’s Constructiewerkplaatsen en Machinefabriek N.V. Het in 1925 opgerichte bedrijf zou uitgroeien tot een groot metaalbewerkingsbedrijf dat in de jaren 50 de grootste fabriekshal in Den Haag had.
In 1930 was de fabriek begonnen met het toepassen van elektrisch lassen. Maurits Escher gebruikte de lasser met zijn kenmerkende kap voor de houtsnede die als logo moest dienen voor het drukwerk van zijn neef.

Lees meer

Nieuwjaarskaart PTT

In september 1956 ontwierp Escher een nieuwjaarskaart voor de PTT. Het motief met de gevleugelde enveloppen zou hij later (in iets aangepaste vorm) hergebruiken toen diezelfde PTT hem in 1967 vroeg of hij zijn Metamorphose II kon 'verlengen'. De bestaande 4 meter zou 7 meter moeten worden.

Lees meer

Internationaal Mathematisch Congres 1954

Op 2 september 1954 werd in Amsterdam het Internationaal Mathematisch Congres geopend. Ter gelegenheid van het IMC werd in het Stedelijk Museum een grote eenmanstentoonstelling over Escher gehouden. De Amsterdamse hoogleraar N.G. de Bruijn, voorzitter van het organiserend comité, verdedigde de opvatting dat het werk van Escher een van de aanrakingspunten tussen kunst en wiskunde vormde.

Lees meer

Paddenstoel (Emblemata)

We hebben deze week een kleine wissel gehad. Een aantal werken in zaal 1 is naar het depot gegaan. Daarvoor in de plaats hangt nu een serie van bij elkaar horende werken: 9 houtsnedes uit de Emblemata serie die Escher in 1931 heeft gemaakt. Het is een bijzondere kans om zoveel van deze 'plaatjes met praatjes' bij elkaar te zien. Het zijn namelijk werken die voorzien zijn van een motto en een gedicht.

Lees meer

Delft in houtsneden

In december 1938 krijgt Escher van de Staat der Nederlanden een opdracht om 10 houtsneden van Delft te maken voor een boekpublicatie. Daar stond een flink bedrag tegenover: 800 gulden (ongeveer €7.500 nu). De inspiratie voor die opdracht kwam van de serie die Escher in 1934 had gemaakt over Rome bij nacht. Het boekje is er nooit gekomen maar de houtsnedes wel. Het resultaat is bijzonder omdat het de enige keer is dat hij een serie heeft gemaakt over een Nederlandse stad.

Lees meer

Familie Escher-Umiker in Scheveningen, 1931

De vakantietijd is een periode van ontspanning, plezier en genieten. Voor de jachtige mens van nu, maar ook voor M.C. Escher. In de zomermaanden was hij vrijwel nooit aan het werk. Hij was met zijn gezin in Zwitserland, Frankrijk of in Italië, ging op vakantie met Jetta of met een van zijn zonen of maakte zeereizen met zijn vrouw of met vrienden. Of hij ging naar Nederland.

Lees meer

Affiche voor eerste solotentoonstelling

Op 13 augustus 1923 opent de eerste solotentoonstelling van Escher, in het 'Circolo Artistico' in Siena. Het is een mijlpaal maar Escher heeft er weinig aandacht voor. Hij is verliefd op Jetta Umiker en al zijn gedachten en inspanningen zijn op haar gericht.
Nadat ze eind juni met haar ouders is teruggekeerd naar Zwitserland, schrijven ze elkaar lange liefdesbrieven. In een daarvan bewierookt hij de Toscaanse stad, waarop hij bijna net zo verliefd is als op haar.

'Ik houd zoveel van dit Siena. Een naïeveling voelt zich hier als een pasgeborene, vrij van alle zonden. Als het geluk van de mens afhing van de plek waar hij woont, zou ik mijn hele leven in Siena blijven.'

Voor de tentoonstelling maakt hij nog wel deze aankondiging.

Lees meer

Op de s.s. Luna, 1957

Op 9 augustus 1957 gaat Escher aan boord van de s.s. Luna, die geladen wordt aan de Amsterdamse Surinamekade. Hij zal ruim zes weken doorbrengen aan boord van dit vrachtschip dat een reis maakt naar en over de Middellandse Zee. Hoofddoel is een aantal havens in Griekenland.
Escher was verslaafd geraakt aan het reizen op vrachtschepen.

'Ik vertel er over aan allerlei mensen, maar slechts een doorgewinterde vrachtboot-passagier kan begrijpen waar ik het over heb. En die mensen ontmoet je nooit (of hoogste zelden) aan land.'

De volgende dag is het guur weer. Golven van 6-7 meter rollen rond het schip, maar Escher zit de hele dag aan dek. Hij geniet intens. Als hij op 23 september terugkeert rekent hij zijn consumptie van de reis af: 11 whisky-soda's, 19 glazen bier, 3 glaasjes Bols, samen f 18,40. Een groot drinker was hij niet. Aan de zee had hij (bijna) genoeg.

Lees meer

Wereld Kattendag op Corsica

Het is vandaag Wereld Kattendag. Dat zal vast weer tot een overdaad aan schattige kattenfilmpjes leiden, maar wij doen het met een werk van Escher. Hij heeft een aantal katten (en katachtigen) afgebeeld in zijn lino's en houtsnedes, vooral in zijn jonge jaren. Soms als onderwerp, soms ook als detail.
Zoals in deze houtsnede van het Corsicaanse bergstadje Corte. Escher bezocht het eiland in het voorjaar van 1928, met zijn schoonvader. Jetta bleef thuis; ze was zwanger van hun tweede kind. Vanaf een muurtje kijkt een witte kat een steegje in van het schijnbaar verlaten plaatsje. Subtiel aanwezig, maar toch dwingend.

Lees meer

Kikkermummie

In augustus 1946 maakte Escher een mezzotint van een gemummificeerde kikker. Het is een techniek die hij zelden gebruikt, ondanks de de subtiele verschillen in toon die er mee mogelijk zijn. De keuze voor het onderwerp en de compositie zijn atypisch voor deze periode, waarin hij veel experimenteert met vlakvullingen en geometrische vormen. Het kikkerskelet beeldt hij juist af zoals hij het ziet. Hij drukt het werk zelf af, op zijn eigen pers in een oplage van 24 exemplaren.
Hoewel de mezzotint zich beter leent voor gedetailleerd en realistisch werk, zou Escher met Synthese (april 1947), Kristal (december 1947) en Vlakvulling I (maart 1951) toch drie mezzotints maken waarin hij die onderwerpen wel hanteert. Maar Vlakvulling I bleek wel de laatste. De techniek bleek te tijdrovend in een periode waarin de vraag naar zijn werk enorm toe nam. Deze vreemd starende dode kikker kunnen we in elk geval blijvend bewonderen.

Lees meer

Sterfdag van Johann Sebastian Bach, 1750

Vandaag is de sterfdag van Johann Sebastian Bach. Op 28 juli 1750 overleed de Duitse componist in Leipzig. Maurits Cornelis Escher was groot fan.

‘Ik geloof dat er geen muziek is die mij zo ontroert..’

schreef hij op zijn 22ste aan een vriendin over de composities van Bach.

‘..menige prent in mijn gedachten kreeg vaste vorm, terwijl ik luisterde naar de heldere logische taal die hij spreekt, terwijl ik dronk van de klare wijn die hij schenkt.’

Bach-kenners zal het niet verbazen dat Escher verzot was op deze muziek. Het grafische werk van de kunstenaar en de composities van Bach vertonen op abstracte wijze overeenkomsten. Beiden hebben een systematische benaderingswijze, ritmiek en herhaling en symmetrie. Om over esthetiek nog niet eens te twisten. Lees meer over de band tussen Escher en Bach in dit verhaal van conservator Dunja Hak.

Lees meer

De buste van ‘Jojo’

Op 23 juli 1926 wordt George Arnold Escher geboren, de eerste van drie zonen van Maurits en Jetta. Hij werd vernoemd naar grootvader Escher en naar Nol, Maurits' broer die het jaar daarvoor verongelukt was tijdens een bergwandeling.

'Het is een adorabel, lief en mooi kind. Volstrekt geen mormel,'

meldde Maurits zijn ouders. Jetta mocht hem niet voeden, daarom werd er een min aangenomen die Escher zeven maanden later slechts met grote moeite weer hun huis uit wist te krijgen. De bevriende beeldhouwer Jobs Wertheim maakte drie jaar later deze buste van 'Jojo', de koosnaam van George.
Aan zijn vriend Bas Kist schreef Escher, op 4 mei 1929:

'Deze Wertheim exposeert binnenkort zijn werk van de laatste winter te Rome in de Academie te A'dam; daaronder bevindt zich ook een uitstekend gelijkend portretje van mijn oudste zoon; ga eens kijken; hij is m.i. een man van toekomst, ernstig en talentvol (Wertheim bedoel ik ik) (mijn zoon is natuurlijk een genie).'

Lees meer

Vakantieperspectieven

Vakantie! Ontspannen, ontsnappen, ontdekken. Vakantie biedt altijd een nieuw perspectief. Een frisse blik op het dagelijks leven, meer kennis van andere culturen, of simpelweg meer waardering voor de gerieflijkheid van het eigen huis. Het kan ook letterlijk een ander perspectief bieden: de blik vanuit het vliegtuig. Escher, een meester in spelen met perspectief, had weliswaar nog nooit in een vliegtuig gezeten destijds maar in de jaren 30 kon hij zich al prima verplaatsen in dit bijzondere perspectief.
Zie deze prent, een vliegmachine boven een winters landschap. Een lappendeken van kavels, doorsneden door een rivier. Hij zou naar dit thema terugkeren in zijn beroemde print Dag en Nacht.
Escher in Het Paleis wenst iedereen nieuwe perspectieven toe deze vakantie. Vanuit een vliegtuig, de trein, de auto, de motor, de fiets of de benenwagen. Maar ook in uw eigen hoofd.

Lees meer

Vlakvulling II

Dit is Vlakvulling II, een litho uit juli 1957 zonder onderliggend systeem. De vormen schieten alle richtingen op. Het is wellicht de meest vreemde prent uit Eschers oeuvre.
In geen ander werk komen zo veel verschillende dieren, mensen, saters en andere bizarre levensvormen voor: 21 zwarte en 19 witte. Zes vissen, vier vogels, een walrus, een olifant, een aap, een kikker, een dromedaris, een kangoeroe, zeven mensachtigen (waaronder een figuurtje dat vooruit lijkt te wijzen naar E.T.), een mediterende boeddha, twee duivels, een kreeft, een vogelbekachtig schepsel, een draak, een eenhoorn, een slang, verschillende hondachtigen, een balkende ezel, een schildpad en een slak met zijn huis op zijn rug. En een gitaar.

Lees meer

Zeevonk in Scheveningen

Escher leed aan zeekoorts. Hij had een grote liefde voor de zee en alles wat daar mee te maken had. Zijn passie voor de zee en het zeeleven vind je vaak terug in zijn werk. Avond aan avond stond Maurits in juli 1933 rond middernacht aan de Scheveningse vloedlijn om het verschijnsel 'Zeevonk' te bewonderen, om daarna in zijn atelier te experimenteren met spattechnieken.
De bobbelingen en rimpelingen in een golf weet hij zo exact na te bootsen, zijn verwondering vereeuwigd in Lchtende zee. Verstilt rollen golven richting de kust. Sterren steken af aan de zwarte hemel, witte schuimkoppen lichten op in een donkere zee. Zeevonk is een cadeautje van de zee, waarbij alles wat de mens produceert in het niet valt. Alsof de natuur even zegt: ‘Leuk wat jullie allemaal proberen, maar ik kan dit.

Lees meer over Zeekoorts en Eschers liefde voor de zee in dit verhaal van conservator Dunja Hak.

Lees meer

Villa Les Clématites

Op 4 juli 1935 verhuist het gezin Escher van Rome naar het Zwitserse Château-d’Oex. Noodgedwongen. Maurits wilde graag in Italië blijven maar hij had het steeds moeilijker met het opkomende fascisme. Toen zijn zoons in Mussolini-uniformen moesten gaan lopen was de maat vol.
Maar er was nog een reden. Bij hun jongste zoon Arthur werd tbc geconstateerd en het was beter voor zijn gezondheid als ze naar de bergen verhuisden. Nina, de zuster van Jetta, woont al met haar gezin in Zwitserland en zo kwam Château-d'Oex in beeld. Dit plaatsje ligt ten oosten van het meer van Genève en is omringd door hoge bergen. Het stille geïsoleerde Château-d'Oex verschilde in alles van het hectische Rome. Maurits en Jetta hadden grote moeite met de overgang, maar de kinderen konden prima aarden. Maurits stortte zich op zijn werk en juist vanwege het isolement in Zwitserland maakte hij veel vorderingen. Toch verhuisde het gezin twee jaar later al weer, nu naar het Belgische Ukkel.

Lees meer

Eerste houtgravure

Na hun vakantie bij de Schiblers in Steckborn reist het gezin Escher eind juni 1931 door naar Nederland. Jetta en de kinderen zouden er tot 1 en Maurits tot 18 september blijven. Deze Haagse periode van drieënhalve maand gebruikte Escher om zijn techniek te verbeteren en uit te breiden. Hij bezocht het atelier van de houtsnijder Fokko Mees die hem de mogelijkheden leerde van het bewerken van kopshout met een burijn. Escher kocht een graveerburijn met een loep om dit zeer fijne werk te kunnen maken. Deze zogenaamde 'dradenteller' was een opvouwbaar apparaatje dat in de textielindustrie werd gebruikt. Het bestond uit een kleine sterke lens, die door een vlak voetje op vaste afstand boven de stof werd gehouden. In het voetvlak was een vierkante opening aangebracht. Het werd gebruikt om het aantal draden te tellen dat in de vierkante opening (van bijvoorbeeld 10x10 mm) zichtbaar was.
Het eerste resultaat was een uitnodigingskaart voor zijn tentoonstelling bij kunsthandel Liernur in Den Haag. Hij gebruikte de Leeuw van Sint Marcus op het piazza in Ravello als motief. Hij was zelf meerdere keren bij die leeuw geweest en hij zou hem later nogmaals vastleggen, in een litho.

'Een kundig gesneden leeuwtje, van archaïsche allures,' schreef Het Vaderland, 'nodigt ons uit deze expositie te gaan zien; en wie aan deze uitnodiging gehoor geeft, zal zich in zijn verwachting niet teleurgesteld voelen.'

Lees meer

Zomer 2017

Zomer! Het is de langste dag van het jaar. Escher in Het Paleis wenst iedereen prachtige weken toe met veel zon en ontspanning. Maurits Escher zelf geeft het goede voorbeeld.
In juni 1931 was hij met zijn gezin in het Zwitserse Steckborn. Daar woonden Jetta's zus Nina en haar man Oskar Schibler, bij wie ze vaak hun zomervakanties doorbrachten. Het huis van de Schiblers lag aan het meer van Konstanz. Op deze pagina uit zijn eigen fotoalbums zien we Maurits met zijn zonen in de kano op het meer, genietend van de zomerzon en de heerlijke Zwitserse berglucht.

Lees meer

Vaderdag 2017

Vaderdag! Maurits Cornelis Escher was een kunstenaar maar hij was ook echtgenoot en vader. Uit zijn huwelijk met Jetta werden drie zonen geboren: George Arnold (23 juli 1926), Arthur Eduard (8 december 1928) en Jan Christoffel (6 maart 1938). Op de foto zien we hem ontspannen met oudste zoon George (die dan net twee is), samen in een strandstoel in de tuin.

Lees meer

Geboortedag in agenda 1925

Vandaag is Eschers geboortedag! Op 17 juni 1898 om 7.15 werd Maurits Cornelis Escher geboren in het kapitale huis van zijn ouders in Leeuwarden, in wat nu Keramiekmuseum Princessehof is. Niet dat hij zelf zoveel had met verjaardagen. Hij vond altijd dat het leven veel te kort duurde om alles te maken wat hij wilde maken. Zijn verjaardag herinnerde hem slechts aan het verstrijken van de tijd. In zijn jongere jaren schreef hij zijn geboortedag wel in zijn agenda.
Zoals in deze. uit 1925 (inclusief sierlijke krul). Later is hij ook daar mee opgehouden. Wel mooi om te zien dat hij zichzelf er nog eens aan herinnerde dat hij een jaar en een dag eerder voor de kerk getrouwd was met Jetta:

"Matrimonio Chiesa Jetta"

Lees meer

Trouwfoto met moeders, 1924

Op 16 juni 1924 trouwt Maurits met Jetta Umiker in de Italiaanse kustplaats Viareggio. De oudste dochter van de Zwitserse zakenman Arturo Umiker en de Italiaanse Enrichetta Cataneo was een ingetogen meisje dat hij ruim een jaar eerder in Ravello had leren kennen. Maurits was gefascineerd door de melancholische en ziekelijke Jetta. Hij dacht dat ze ongelukkig was en de verliefde jongeman hoopte haar gelukkig te maken. Niet direct met een huwelijk trouwens. Hij was bang zijn artistieke vrijheid te verliezen en hij wilde eigenlijk meer tijd om Jetta beter te leren kennen. Maar na een moeizame briefwisseling (ze spraken elkaars taal aanvankelijk niet en de liefde spatte er bepaald nog niet van af) kwam het in april 1924 toch tot een liefdesbekentenis. Het stel week uit naar de Italiaanse Riviera, waar het koeler was dan in het verstikkende Rome. Eerst voor het ambtelijk huwelijk en op de 16e was er een kerkelijke inzegening, op voorspraak van de katholieke Jetta. Op de foto worden de jonggehuwden geflankeerd door hun moeders.

Lees meer

Overlijden George Arnold Escher

George Arnold Escher was 96 jaar oud toen hij op 14 juni 1939 overleed. Dat zijn dood nabij was, was dan ook geen verrassing voor zoon Maurits. Toch voelde het overlijden van zijn vader wel als een schok. Hij was de laatste van vijf zonen (twee daarvan uit een eerder huwelijk) van vader Escher.
Deze markante maar nuchtere ingenieur was al 55 jaar toen hij zijn jongste zoon voor het eerst in zijn armen hield. Maurits adoreerde zijn vader, althans in zijn jonge jaren. Maar ook later bleef de liefde groot, ook al confronteerde zijn vader hem vaak met het probleem dat geld verdienen met kunst echt heel lastig was. In een interview uit 1968 in Vrij Nederland herhaalde Escher die band:

"Van mijn vader hield ik veel. Hij heeft altijd grote indruk op mij gemaakt. Ik lijk op hem. Hij was ook een eenzame man, zat veel op zijn kamer."

De foto toont vader Escher ("de oude Es") op zijn 90ste verjaardag, in 1933. Toen nog in vrij goede gezondheid.

Lees meer

Nonza en The Art Institute of Chicago

Ondanks zijn bescheiden inkomsten in die tijd maakte Escher in mei 1933 een tocht over Corsica met zijn vrienden Giuseppe Haas-Triverio en Roberto Schiess. Corsica (Kaliste, de schoonste, zoals de oude Grieken het eiland noemden) was toen nog tamelijk woest en onherbergzaam, bewoond door nog geen honderdvijftigduizend mensen. De vrienden trokken te voet, per rijtuig en per bus in nog geen vijf weken het eiland over. Van het middeleeuwse stadje Nonza maakte Escher in de winter daarop een litho.
Op 8 juni 1934 krijgt Escher een brief van The Art Institute of Chicago. Daarin staat dat hij met Nonza de derde prijs gewonnen heeft op hun prentententoonstelling. Het prijzengeld ter waarde van vijfentwintig dollar, is bedoeld voor aankoop. Het is ook de prijs die Escher rekent voor de litho, waarmee Nonza het eigendom wordt van het Art Institute. De cheque is bijgevoegd. Het is de eerste Amerikaanse instelling die een prent van Escher aanschaft.

Lees meer

Amalfitaanse kust (compositie)

Op 6 juni 1935 ontvangt vader Escher een brief van zijn zoon waarin die meldt dat een rijke architect 10 prenten van hem heeft gekocht voor 900 lire. Daarvan kan hij bijna de kosten van de reis naar Sicilië betalen, die hij op dat moment maakt. Het was een hoogtepunt in wat voor Escher financieel gezien een rampjaar zou worden.
1935 was een nieuw dieptepunt, na de toch al magere jaren daarvoor. Eschers werk kreeg goede kritieken en hij had ook met regelmaat tentoonstellingen, maar de verkoop van zijn werk viel flink tegen. Vooral in Nederland. Het zou nog 20 jaar duren voordat hij echt veel ging verkopen. Welke prenten Escher destijds aan de architect heeft verkocht, is niet bekend. Amalfitaanse kust, uit november 1934, is zeker een goede optie.

Lees meer

Holunderbaum

Op 31 mei 1919 werd Maurits Escher afgekeurd voor militaire dienst. Daarmee werd zijn plan om de HBS af te ronden, gedwarsboomd. Omdat hij gezakt was voor zijn eindexamen en dienstplichtigen alleen voor de onvoldoende vakken herexamen hoefden te doen, kon hij op die manier alsnog zijn diploma halen. Tijdens zijn diensttijd zou hij dan al in Delft met zijn studie voor bouwkundig ingenieur kunnen beginnen. Maar door zijn afwijzing zou hij nooit examens in Delft af kunnen leggen.
Heel erg vond hij dat niet want het het ontbrak hem aan echte interesse om architect te worden. Hij was een kunstenaar, dat werd hem steeds duidelijker. Hij stapt over naar de School der Maatschappij voor Bouwkunde en Kunstnijverheid in Haarlem. Binnen een week leerde hij daar de graficus Samuel Jessurun de Mesquita kennen, onder wiens invloed zijn artistieke toekomst echt zou beginnen. Holunderbaum is een houtsnede uit deze periode. Hierin is de beginnend graficus zoekend naar een eigen stijl. Worstelend met de materie, net als de takken van de boom.

Lees meer

Omhulsel

In mei 1954 werkt Escher aan Omhulsel. Hij was geïnspireerd door The Invisible Man, een sciencefictionroman uit 1897 van de Britse auteur H.G. Wells. Daarin is een onzichtbare man slechts zichtbaar door de omhulsels die hem bedekken. Escher maakt er zelf een vrouw van. Hij zocht een tijd naar de juiste compositie, met echtgenote Jetta als voorbeeld. In 1954 maakt hij eerst twee voorstudies om in mei 1955 tot een eindresultaat te komen. Dat beschrijft hij zelf als volgt:

'Als de spiraalvormige schil van een vrucht, als een hol, fragmentarisch beeldhouwwerk, zweeft een vrouwenbeeltenis door de ruimte. De dieptewerking wordt versterkt door een naar de gezichtseinder wijkend wolkendek.'

In Band, een litho van weer een jaar later, voegde hij zichzelf toe zodat er een paar ontstaat. Daarin loste hij ook het probleem op dat hem dwars zat bij Omhulsel. Daarin zijn de losse uiteinden van de zwachtel te zien. Band heeft een strook zonder einde, een kringloop die eeuwig is.

Lees meer

Ontmoeting

Ontmoeting, van mei 1944, en Reptielen zijn de enige belangrijke werken die Escher tijdens de oorlog heeft gemaakt. Hij beschrijft Ontmoeting zo:

'Uit de grijze wanden van een achterwand ontwikkelt zich een gecompliceerd patroon van witte en zwarte mensfiguurtjes. Aangezien mensen die willen leven op z'n minst een vloer nodig hebben om op te lopen, werd er een voor hen ontworpen, met een cirkelvormig gat in het midden opdat nog zoveel mogelijk van de achterwand zichtbaar blijft. Daardoor zijn zij tevens gedwongen om in een kring te lopen en elkaar op de voorgrond te ontmoeten: een witte optimist en een zwarte pessimist die elkaar de hand reiken.'

De optimist heeft zijn hand open, als teken van vriendschap. De pessimist heft zijn vinger, als waarschuwing. Toch schudden ze elkaar de hand, wat de print iets bemoedigends geeft in deze oorlogstijden.

Lees meer

Kringloop

Gedurende 1937, 1938 en 1939 raakt Escher steeds meer gefascineerd door vlakvullingen, kringlopen en transformaties. In korte tijd maakt hij Metamorphose I, Ontwikkeling I, Dag en Nacht, Kringloop, Lucht en Water I en II en Ontwikkeling II. Allemaal houtsnedes.
Kringloop, uit mei 1938, is de enige litho.
Hierin komt een mannetje onbezorgd en blij uit een poort tevoorschijn. Hij holt de trap af, niet wetend dat hij onderaan zal verdwijnen, zal oplossen in een grillig geometrisch patroon. Maar die metamorfose blijkt nog niet het einde. Naar linksboven verandert het patroon geleidelijk in rustiger, eenvoudiger vormen tot de figuren de vorm van een kubus hebben gekregen, architectuur worden, om weer te eindigen als patroon van de tegelvloer van het terras. Ergens daarachter worden de vormen weer getransformeerd tot mannetjes, waarna de cyclus weer opnieuw begint. Het heuvellandschap boven dient om een zo groot mogelijk contrast te creëren tussen de driedimensionale vrije werkelijkheid en de beperkende tweedimensionaliteit van het onderste vlak.

Lees meer over Kringloop en andere altijd doorgaande bewegingen in het verhaal Perpetuum Mobilé.

Lees meer

Patrijspoort

Nadat Escher een deel van de bootreis met de Rossini langs de Italiaanse kust alleen heeft afgelegd, voegt zijn vrouw Jetta zich op 11 mei 1936 bij hem. Ze brengen een dag door in Genua waarna ze op 13 mei doorvaren naar Savona. Omdat ze daar maar kort liggen, gaat Escher niet van boord. Hij maakt een foto van een bootje dat naast de Rossini ligt vanuit de patrijspoort van hun hut.
Hij begint ook direct aan een tekening vanuit hetzelfde standpunt, maar maakt die pas af op 21 juni. Hij zit dan inmiddels op de Paganini, een schip waarmee hij en Jetta terugkeren vanuit Spanje naar Italië. De patrijspoort van dat schip bevalt hem beter en hij verwerkt die in de tekening. Ook het bootje verandert; hij draait het en zet er een extra zeil op. Als hij de winter daarop een houtsnede maakt van hetzelfde onderwerp doet hij opnieuw een ingreep: het bootje is ineens een vrachtschip geworden.

Lees meer

Schemering, de eerste mezzotint

In 1946 is Escher zich gaan verdiepen in de mezzotint, een voor hem nieuwe techniek die hem boeit door de grote nuancering van licht naar donker die erin te bereiken is. Hij maakt een aantal werken op basis van dit procedé, dat ook wel zwarte kunst wordt genoemd.
Schemering (Rome), uit mei 1946, is de eerste. In totaal zou hij maar 8 mezzotints maken, de laatste in 1951. De techniek om de plaat te maken en te drukken is zeer moeizaam en tijdrovend, en er kunnen maar enkele goede afdrukken van gemaakt worden voordat de plaat te slecht wordt. Dat maakt dat de toch zeer geduldige en nauwkeurige Escher na een paar jaar de handdoek in de ring gooide.

Lees meer

Bevrijdingsprent 1955

Begin 1955 werkt Escher aan een opdracht voor een bevrijdingsprent voor de viering van de 10e verjaardag van de bevrijding op 5 mei van dat jaar. Hij heeft er gemengde gevoelens bij, schrijft hij in een brief aan zoon Arthur:

"t Is maar wat je een opdracht noemt, want, als ik als ik het werk aanvaard, dan moet ik dat, voor m'n fatsoen, gratis doen. De vraag voor mij is, of het hele geval me niet te veel tijd in beslag gaat zal nemen, omdat ik nu eenmaal niet snel kan werken. Er zal eventueel een enorme oplage gedrukt worden (..), ik moet dus terdege op mijn tellen passen en niet 'maar zo' een prentje in elkaar flanzen. Ik krijg een maand bedenktijd en kan er dus nog van af, maar ik vrees dat ik wel zal moeten."

Tot een massale reproductie is het uiteindelijk niet gekomen. Escher was te laat met opleveren en zijn gekozen formaat bleek niet zo geschikt, wat er op lijkt te wijzen dat hij inderdaad niet veel voor het idee had gevoeld. Het is niettemin een mooie litho geworden.

Lees meer

Catania, Sicilië

Op 27 april 1936 scheept Escher zichzelf vanuit het Italiaanse Fiume in op vrachtschip de Rossini. Eerder was hij per trein vanuit woonplaats Chateau d'Oeux naar Triest gereisd. Met de Rossini vaart hij naar Venetie, Ancona en Bari. Op 2,3 en 4 mei is hij in de Siciliaanse havenplaats Catania.
Daarna gaat het door naar Malta, Messina, Palermo, Napoli, Livorno en Genua. Daar voegt echtgenote Jetta zich bij hem waarna het paar samen doorreist naar Spanje. Op deze prent is de vissershaven van Catania te zien, een houtgravure die hij later dat jaar maakt. Escher veroorlooft zich wat artistieke vrijheid in zijn prent: in werkelijkheid is de Etna vanuit dit standpunt niet op deze manier te zien

Lees meer

Aankondiging 1926

Van 2 tot 16 mei 1926 exposeert Escher 22 houtsnedes en zo'n 40 tekeningen in de zalen van de vereniging van Romeinse graveurs, in het Palazetto Venezia in Rome. Hij maakt er dit affiche voor.
De tentoonstelling trekt veel aandacht; de besprekingen zijn over het algemeen positief. Ook in Nederland verschijnen recensies, in de NRC en in De Tijd. Die in de NRC is van de hand van Dr H.M.R. Leopold, een Nederlandse archeoloog die is verbonden aan het Nederlands Historisch Instituut in Rome. Met hem, en ook met directeur van dat instituut, Dr G.J. Hoogewerff, krijgt Escher een uitstekende relatie. Van de prenten op de tentoonstelling krijgt De tweede schepping (Scheiding der wateren) de meeste lof toegezwaaid. Escher zal er dan ook nog veel van verkopen.

Lees meer

Escher in Patti

Op 27 april 1932 was Escher in het Siciliaanse Patti, samen met reisgenoot Giuseppe Haas-Triverio. De 22e vertrokken ze uit Rome waarna ze via Napoli naar Palermo reisden. In vier weken maakten ze een intensieve rondreis over het eiland om uiteindelijk op 20 mei weer terug te keren naar de Italiaanse hoofdstad.
Vol indrukken, met een map vol tekeningen en een serie foto's. De tekeningen en de foto's zou Escher in de maanden daarna gebruiken als uitgangspunt voor een aantal nieuwe werken. De foto in Patti, andere foto's, een aantal tekeningen en diverse houtsnedes en litho's waren te zien in onze tentoonstelling Escher, close up.

Lees meer

Gemummificeerde priesters in Gangi

Op 22 april 1932 vertrekt Maurits Escher naar Italië, samen met zijn vriend en schilder Giuseppe Haas-Triverio. Hun eerste doel: Sicilië. Op het plein voor de kerk in Gangi vragen een paar straatjongens of ze soms dode priesters willen zien. Een grote sleutel komt te voorschijn en omringd door een joelende jongensbende dalen Maurits en Giuseppe de trappen af van de crypte. Bijna alle wanden zijn voorzien van lange rijen nissen, waarin zich de mummies bevinden. Escher maakt een serie foto's en direct bij thuiskomst zet hij zijn indrukken om in deze litho.

Lees meer

Zon en Maan

Vogels keren regelmatig terug in het werk van Escher, meestal in een van zijn vele vlakverdelingen. Zo ook in Zon en Maan, een houtsnede uit april 1948. Toch is er iets bijzonders aan deze.
Om de vlakverdeling optimaal te krijgen, zijn de vogels, vissen, reptielen en andere vormen vaak hetzelfde. Maar de veertien witte en veertien blauwe vogels in deze prent zijn allemaal anders. Net als in de beroemde houtsnede Dag en Nacht zijn in Zon en Maan twee werelden geïntegreerd. Maar waar ze in de eerste naast elkaar bestaan (dag links en nacht rechts), liggen ze hier over elkaar heen. De witte vogels liggen in het vlak van de rood-gele zon waardoor de blauwe er juist uitspringen. De blauwe vogels staan in het vlak van de maan met sterren, planeten en een komeet. Op hun beurt worden de witte er nu uitgelicht.

Lees meer

Viervlak-planetoïde

Rond 1946 raakte Escher gefascineerd door strakke meetkundige ruimtefiguren. Hij was geboeid door de regelmaat en de noodzakelijkheid van deze vormen, die voor de mens geheimzinnig zijn en niet helemaal te doorgronden. Hij werd daarin gestimuleerd door zijn broer, de geoloog prof. dr. Berend George Escher, die hem een exemplaar van zijn standaardwerk Algemene Mineralogie en Kristallographie (1935) gaf.
Escher maakte vanuit die fascinatie zowel hele kleine werelden (kristallen) als hele grote (sterren en planeten). Een van de mooiste planeten is Viervlak-planetoïde uit april 1954. Deze enorm gedetailleerde houtsnede laat een tetraëder (regelmatig viervlak) in de ruimte zien. De bewoners hebben elk vak van deze planeet zoveel mogelijk benut en terrasvormig bebouwd. In zijn eigen woorden:

"Alle verticalen, de muren van de huizen, de bomen, de mensen, staan naar het middelpunt, kern van de zwaartekracht, toegericht en alle horizontale vlakken, de tuinen, de wegen en de waterspiegels van vijvers en kanalen, zijn fragmenten van bolvormige schillen."

Alsof een mythische maar aan de mens verwante beschaving een eigen miniwereld heeft geschapen.

Lees meer

Jonge lijster

Het werk van Escher staat onder andere bekend om zijn optische illusies en zijn spel met perspectief. Dagelijkse onderwerpen kon Escher ongewoon maken door het standpunt of de uitsnede die hij koos.
Fotografie was daarvoor de ideale voedingsbodem, dat begon al toen Escher 15 jaar was. Conservator Dunja Hak laat zien dat Escher al op jonge leeftijd bezig was met experimenteren. Die probeersels vormden de voedingsbodem voor zijn blik als kunstenaar. De blik die hem groot zou maken. Die blik, die uitsnede waarmee hij het alledaagse tot kunst verhief.
Lees meer in het verhaal Van lijstje tot kader

Lees meer

San Gimignano 1923

In 1922 maakt Escher eerst een reis naar Italië en in de herfst gaat hij per vrachtboot naar Spanje. Maar nog is zijn reishonger niet gestild. In november reist hij opnieuw naar Italië. Eerst naar Genua en Pisa en op 15 november is hij weer in Siena. Hij is verrukt over het lichte blauw van de hemel boven de heuvels in Toscane. Hij is gelukkig.
Op 18 januari 1923 schrijft hij in zijn dagboek:

'zelden of nooit voelde ik mij rustiger, plezieriger, prettiger dan in de laatste tijden.'

Wel heeft hij seksuele problemen en

'dit wel noodzakelijk wegens de overvloedige aanwezigheid hier ter stede van het vrouwelijke en wonderlijke geslacht.'

Om zich te 'cureren' is hij voor een paar dagen naar San Gimignano gegaan, maar daar is het niet veel beter.

'Ik was daar als enige vreemdeling temidden van een grote schare nieuwsgierige jongedames.'

Het moet een wonderlijk gezicht geweest zijn. De lange gesoigneerde bebaarde jongeman uit het verre Noorden die omringd wordt door Italiaanse dorpsmeisjes. Zijn werk leed er echter niet onder. Diezelfde maand maakt hij deze mooie houtsnede van San Gimignano. De hoge steile torens, ooit als luxe object gebouwd om de welvaart van hun eigenaren te tonen, staan onverbiddelijk in het straffe maanlicht.

Lees meer

Italië 1922

Maurits is al meerdere malen in Italië geweest maar als hij op 5 april 1922 in de trein stapt richting Florence is het toch anders. Waar hij eerder met zijn ouders reisde, wordt hij nu door zijn vrienden Jan van der Does de Willebois, Bas Kist en Jans zuster Alexandra (Lex) vergezeld.
Uitgezwaaid door bezorgde moeders ('Jongen, rook niet teveel', 'Jongen, eet genoeg', Jongen, drink genoeg!') nemen ze in Arnhem de nachttrein naar Basel. Het gezelschap blijft overigens niet lang intact. Eerst keren Bas en Jan terug naar Nederland en op 2 mei verlaat ook Lex Maurits. Niet dat die dat heel erg vindt. In z'n eentje trekt hij rond en bezoekt plaatsen als Volterra, Poggibonsi. San Gimignano, Assisi, Ravenna en Siena. Hij wandelt en tekent veel, bekijkt hoogtepunten als de Dom in Ravenna en de 'onstuimig golvende heuvels' rond Urbino en geniet van de zon. De 23-jarige is helemaal op z'n gemak. Via Venetië, waar hij de Biënnale bezoekt, en Padua komt hij op 12 juni in Milaan aan. Daar pakt hij de trein terug naar Nederland, een map met verse tekeningen onder de arm. Hij blijft niet lang. Op 13 september neemt hij al weer de boot voor een zeereis naar Spanje

Lees meer

Gödel, Escher, Bach: An Eternal Golden Braid

In april 1980 wint Douglas R. Hofstadter de Pulitzerprijs voor fictie met zijn populairwetenschappelijke boek
Gödel, Escher, Bach: An Eternal Golden Braid.
Een metaforische fuga op mensen en machines in de geest van Lewis Carroll.
De thema's muziek, wiskunde, leven en intelligentie zijn in Gödel, Escher, Bach verweven op een manier die doet denken aan de fuga's van Bach of aan de prenten van Escher: thema's en patronen worden herhaald, keren op een vervormde wijze terug of gaan onverwachte verbanden aan. Daarnaast is het boek gewijd aan de wiskundige onvolledigheidsstelling van Kurt Gödel. Het zit vol zelf-referenties, woordspelletjes en puzzels. Het is een superambitieus boek dat niet op alle fronten is geslaagd maar het optimisme van Hofstadter en zijn drang de enorme veelheid aan kennis in de wereld te verkennen, maken dat je het steeds opnieuw wil lezen.

Lees meer

Hol en Bol

Hol en Bol (maart 1955) heeft nachtmerrie-achtige kwaliteiten: waar is de ingang; gaan we naar boven of naar beneden; zijn we binnen of buiten? De constructie in het midden, waar twee perspectieven samen komen, geeft een duizeligmakend gevoel. Escher draait alles binnenstebuiten: boven wordt onder, buiten wordt binnen. De mensen, hagedissen en potten die hij in deze omgeving plaatst, verzetten zich tegen deze inversie. Het kijken naar deze figuren plaatst die kijker voor de onmogelijke taak om de holle en bolle wereld met elkaar te verbinden. Steeds opnieuw.
Lees meer over Hol en Bol in het verhaal Eschers ruimte.

Lees meer

Nachtelijk Rome: Santa Maria del Popolo

In de eerste maanden van 1934 werkt Escher aan een reeks prenten van Rome bij nacht.

'Dat verwonderlijke prachtige nachtelijk Rome, waarvan ik zoveel meer houd dan van dezelfde architectuur overdag.'

In iedere prent experimenteert hij met een andere arceringstechniek. De Mussoliniaanse schijnwerpers die de gebouwen verlichtten, zorgden voor scherpe contrasten die hij goed kon benutten in de houtsnedes. Vader Escher schrijft op 25 maart 1934 in zijn dagboek over Maurits' werkmethode:

'Zijn tekenpapier verlicht hij bij het schetsen door een zaklantaarntje. Hij neemt ook een vouwstoeltje mee om op te zitten.'

Lees meer

Vogels

Lente! Het leven begint, opnieuw. In de winter van 1925/1926 werkte Escher aan een serie van zes houtsnedes over de schepping, 'I sei giorni della creazione'.
De serie kon op veel waardering rekenen, zowel in Nederland als in Italië waar hij ze in mei 1926 exposeerde. Escher sloot de serie af met een houtsnede waarop hij de titels had verzameld en die bekroond werd met een groep vogels.

Lees meer

Band van Möbius I

Escher maakt een aantal prints gebaseerd op het concept van de Möbius band, ontdekt door de Duitse mathematicus en astronoom Ferdinand Möbius (1790-1868).
Een Möbiusband is een ruimtelijk figuur dat onmogelijk lijkt maar toch echt kan bestaan. Hij speelde er al voorzichtig mee in zijn houtsnede Ruiter uit 1946 en zijn houtgravure Zwanen uit 1956. Band van Möbius I uit maart 1961 is de eerste volledige versie, waarin drie slangen elkaar in de staart bijten.
Lees meer over Band van Möbius I in het verhaal Perpetuum Mobilé, waarin ook Ruiter, Omhulsel, Band, Bolspiralen en Knopen open aan bod komen.

Lees meer

Klooster van Monreale

Escher bezocht Sicilië toen het nog ongerept was. Hij was er voor het eerst in het voorjaar van 1932, samen met zijn vriend en schilder Giuseppe Haas-Triverio.
Een van de plaatsen die ze bezochten is het klooster bij de kathedraal van Monreale. De kloostergang wordt beschouwd als een van de mooiste in Italië. In maart 1933 maakte Escher een houtgravure die is gebaseerd op dit bezoek.

Lees meer

Baby-prentje Jan Escher

Op 6 maart 1938 wordt Jan Escher geboren. Na George (1926) en Arthur (1928) is dit de derde zoon van Maurits en Jetta, een nakomertje. Net als voor Arthur maakt Escher zelf het geboortekaartje.
In 1928 was het een wiegje met engelen, voor Jan maakt hij een wiegje met zeil op zee. Omgeven door vogels en vissen, net als in de prenten Lucht en Water I en II die hij later in 1938 zou maken.

Lees meer

Leeuw van de fontein op de Piazza te Ravello

In maart 1932 maakt Escher een litho van een leeuw. Daar zit een verhaal achter. In 1923, op het terras van het Albergo del Toro hotel in Ravello, ontmoette Escher het gezin Umiker. Hij werd verliefd op dochter Jetta en in juni 1924 trouwden ze. Het stel keerde meerdere malen terug naar Ravello en maakte ook excursies naar plaatsen als San Cosma, Atrani, Vietri, Puntone, Scala, Positano, Praiano en Amalfi.
Bij een van de bezoeken aan Ravello, in 1925, maakte Jetta een foto van Maurits bij de Leeuw van Sint Marcus op de Piazza. Die foto zou, jaren later, als basis dienen voor deze litho.

Lees meer

Levensweg I

In maart 1958 maakt Escher een achthoekige houtsnede met als titel Levensweg I. Pijlstaartroggen zwemmen rond in cirkels die steeds kleiner worden naarmate het hart van de compositie nadert. Het werk past in een serie waarin de graficus met steeds kleiner of juist groter wordende figuren de begrippen eeuwigheid en oneindigheid onderzoekt.
De serie is een weerslag van zijn bezoeken aan het Alhambra in Granada en de Mezquita in Cordoba. Hun complexe mozaïeken en zich oneindig herhalende tegelpatronen, zouden hem blijvend inspireren.

Lees meer

Tegenstelling (Orde en Chaos)

In februari 1950 maakte Escher de litho Tegenstelling (Orde en Chaos). In het midden van de prent is een perfect symmetrisch ruimtelijk figuur te zien: een vrijwel transparante ster-dodecaëder die is samengevoegd met een glazen bol. Het object is omgeven door een ratjetoe aan gebroken of anderszins rommelige alledaagse objecten.
De titel zegt het al: het heldere kristal staat voor orde en regelmaat en de objecten daaromheen geven de chaos weer. Terugkijkend lijkt het alsof Escher iets voorvoelde toen hij deze prent maakte. Vanaf de jaren 50 zou zijn bekendheid sterk toe nemen en daarmee ook de chaos die op hem af kwam.

Lees meer

Santa Severina, 1931

Escher maakte in de jaren 20 en 30 van de vorige eeuw vaak lange tochten door Italië ter inspiratie voor zijn werk. Samen met bevriende kunstenaars bezocht hij in de lente en de zomer ongerepte streken en maakte dan schetsen. In de winter daarop werkte hij een selectie daarvan uit tot prenten.
In februari 1931 maakte hij deze litho van Santa Severina. Van dit op een berg gelegen dorpje in Calabrië, in zuidelijk Italië, had hij de lente ervoor schetsen en foto's gemaakt. In zijn agenda noteerde hij niet alleen zijn reisschema, maar ook welke gemaakte foto’s relevant waren, per plek. Nauwgezette krasjes in zijn agenda geven aan dat hij zijn notities verwerkt heeft in een fotoalbum. Dat deed hij ook voor Santa Severina. Samen met reisgenoten Giuseppe Haas-Triverio, Roberto Schiess en Jean Roussett reisde hij op 19 mei 1930 van kustplaats Crotone naar het in de heuvels gelegen Santa Severina. Ze bleven er een volle dag en keerden op de 21e weer terug. De litho, de foto en de agenda zijn te zien in onze nieuwe tentoonstelling Escher, close up.

Lees meer

Onthulling Metamorphose III in Den Haag, 1969

"Ik ben druk bezig met het overdenken van een alleraardigste opdracht die de P.T.T. mij misschien wil geven."

Dit schrijft Escher in juni 1967 aan zijn oudste zoon George in Canada. De vraag was of hij zijn 4 meter lange Metamorphose II met nog eens 3 meter uit kon breiden. Voor het Hoofd Postkantoor aan het Kerkplein in Den Haag liet de Esthetische Dienst der P.T.T. deze nieuwe 7 meter lange Metamorphose III vergroten tot 48 meter. De prent werd gefotografeerd, deel voor deel op linnen geprojecteerd en overgeschilderd. Escher deed dat niet zelf. De negentienjarige Huug Vooys uit Katwijk kreeg de eer. Escher kwam wel regelmatig langs om de voortgang te controleren.
Op 20 februari 1969 was de onthulling. De foto van Eschers vrouw Jetta bij het Italiaanse stadje Atrani, die aan de basis stond van alle Metamorphoses, heeft een speciale plek in onze nieuwe tentoonstelling Escher, close up. Ook Metamorphose I (1937), Metamorphose II (1939-1940) en Metamorphose III (1967-1968), zijn bij ons te zien. Voor de versie van 48 meter moet u naar Schiphol (achter de paspoortcontrole in Lounge 4), waar het in 2008 naartoe is verhuisd. Er is een korte documentaire over deze verhuizing gemaakt.

Lees meer

Ontwikkeling II

Ontwikkeling II, van februari 1939, laat een ontwikkeling zien maar maakt er zelf ook onderdeel van uit. Escher probeerde een bevredigende vorm te vinden voor het concept 'oneindigheid'.
In deze houtsnede gaat hij vanuit het centrum naar buiten. Geometrische vormen veranderen steeds meer in reptielen naarmate ze dichter bij de rand komen. Daar zijn ze volwassen en zouden ze zo het blad af kunnen lopen, waarmee de beweging oneindig door zou kunnen gaan. Veel later zou Escher in Cirkellimieten I-IV (1958-1960) en Vierkantlimiet (1964) de omgekeerde beweging gaan uitwerken, waarbij de figuren juist steeds kleiner worden.
Lees meer over Ontwikkeling II in dit verhaal van oud-conservator Micky Piller.

Lees meer

Valentijnsdag 2017

Prille liefde op Valentijnsdag :)
Op deze foto zijn Maurits Cornelis Escher en Jetta Umiker ruim twee maanden getrouwd. Ze kijken vol verwachting de camera en de toekomst in. Met vertrouwen of toch ook met enige onzekerheid?

Lees meer

Houtsnede van Jetta, 1925

In maart 1923 ontmoet Escher het Zwitserse gezin Umiker in Ravello, Italië. Hij wordt verliefd op de jongste dochter Jetta. Maurits is gefascineerd door het mysterieuze meisje, wiens taal hij (nog) niet spreekt. Op 12 juni 1924 trouwen ze in Viareggio.
In augustus van dat jaar maakt Escher een foto van Jetta die hij in februari 1925 gebruikt voor een houtsnede. De foto en de houtsnede, die volledig is opgebouwd uit verticale lijnen, waren beiden te zien in onze tentoonstelling Escher, close up.

Lees meer

De Tempel van Segeste

Escher was voor het eerst op Sicilië in het voorjaar van 1932, samen met zijn vriend en schilder Giuseppe Haas-Triverio. Van Palermo reisden zij naar de kust, rond de Etna, naar Randazzo en bezochten ze de lavaformaties bij Bronte. In iets meer dan een maand maakte hij wel drieëntwintig schetsen. En natuurlijk talloze foto’s.
De tempel van Segesta is een nooit afgebouwd Grieks heiligdom in Dorische stijl. Hij werd rond 430-420 v.Chr. gebouwd op een heuvel even buiten de oude stad van Segesta en biedt een uitzicht op de omgeving. Op 17 mei 1932 brengt Escher met Haas-Triverio enkele uren door in de buurt van het heiligdom. Hij geniet maar zoekt ook naar de beste hoek van waaruit hij de tempel kan vereeuwigen.
Uiteindelijk komt Escher uit op een kikvorsperspectief waarbij de tempel machtig boven hem uittorent. Door het sterke perspectief maken de zuilen en het fronton aan de voorkant een scherpe hoek met de lange zijde. Nog diezelfde dag, 17 mei 1932, maakt Escher een tekening in krijt vanuit de hoek die hij ook voor de foto heeft gebruikt. Wat opvalt is dat de schaduwen op de tempel duidelijk uit een andere hoek komen. De foto is dus enkele uren gemaakt voor deze tekening.

Lees meer

La Cathédrale Engloutie

In de legende van Ys wordt een onder de zeespiegel gelegen mythische stad voor de Bretonse kust slachtoffer van de golven als de door liefde verblinde koningsdochter de poorten opent voor haar minnaar en het water binnenstroomt. Volgens de legende doemen de contouren van de verzonken kathedraal nog af toe op uit de mist en lijken de klokken nog te luiden.
De legende inspireerde de Franse componist Claude Debussy in 1910 tot het schrijven van de Prélude 'La Cathédrale Engloutie'. In januari 1929 maakte Escher een houtsnede met dezelfde titel. Op de doopfoto van zoon Arthur hangen vers gedrukte prints van de houtsnede in de achtergrond.

Lees meer

De verloren prinses

In het Escher-archief van het Gemeentemuseum Den Haag ligt een klein voorleesboekje uit 1898, Eschers geboortejaar. De zonen van Escher werden veel door hun vader uit dit boek voorgelezen.
Oudste zoon George heeft sterke herinneringen aan de:

"koortsige nachten, liggende in mijn kinderbedje, terwijl vader, voorlezende bij het licht van een half toegedekte lamp, mij in slaap probeerde te krijgen."

Hij noemt speciaal het verhaal 'de Verloren Prinses' waarvan het slot de inspiratie zou vormen voor voor de prent Luchtkasteel uit januari 1928. Oud-conservator Mickey Piller gaat op zoek naar het ontstaan van deze bijzondere houtsnede.

Lees meer

Expositie in Château-d’Oex

In de periode dat het gezin Escher in het Zwitserse Cháteau-d'Oex woont, leert Maurits de schilder John Paschoud kennen. Op 6 januari 1937 opent hun gezamenlijke tentoonstelling in diens atelier.
Escher maakt er een affiche, een uitnodiging en een aankondiging voor. De tentoonstelling krijgt goede kritieken en Escher verkoopt er voor een behoorlijk bedrag; 'zoveel verdiende hij sedert lang niet', meldt zijn vader in zijn dagboek.

Lees meer