Tickets bestellen
Adres
Lange Voorhout 74
2514 EH Den Haag
T: 070-4277730
E: info@escherinhetpaleis.nl
Terug

Reptielen in oorlogstijd

Ondanks de verschrikkingen van de oorlog kroop er eind februari 1943 toch iets van optimisme in Escher, gevoed door de natuur. Zo noteert hij op 20 februari in zijn agenda: ‘twee vlinders en veel sneeuwklokjes om boerentuinen’, en op de 22e: ‘de eerste maal merelgezang.’ Opgevrolijkt begint hij op 3 maart 1943 aan de verhalende litho Reptielen, op een geleende steen. Vandaar dat de oplage beperkt bleef tot 30 exemplaren.

Tijdens een lezing in Cambridge (19 augustus 1960) vertelde hij op anekdotische wijze over deze prent:

‘Op de bladzijde van een opengeslagen schrift is een mozaïek van reptielen getekend in drie kleuren. Laten ze nu maar eens tonen dat ze levende wezens zijn. Een van hen steekt een plastische poot uit over de rand van het schrift, rukt zich verder los en begint zijn levensweg. Eerst klimt hij op een boek, loopt dan verder naar boven over een gladde tekendriehoek, en bereikt eindelijk zijn hoogtepunt op het horizontale vlak van een dodekaëder. Even uitblazen, moe maar voldaan, en dan maar weer naar beneden, terug naar de vlakte, naar ‘platland’, waarin hij zijn functie van symmetrie-figuur herneemt. Mij werd later verteld dat dit verhaal de leer der reïncarnatie treffend weergeeft.’

De laatste regel moet Escher met een glimlach hebben uitgesproken, want hij lachte altijd over interpretaties van anderen: hoe gekker, hoe plezieriger. Zo luisterde hij ook geamuseerd naar mensen die beweerden dat het woord ‘Job’ op het pakje linksonder een verwijzing naar het boek Job in de Bijbel was. Niets was minder waar. Hij had een aantal jaren in België gewoond en Job was daar een populair merk sigarettenvloei.

Voor het afdrukken van Reptielen verbleef Escher een aantal dagen in Amsterdam bij drukker Dieperink op het Prinseneiland. Hij moest nog ‘veel prutsen’ aan de steen ‘voor er een definitieve oplage’ kon worden gemaakt, vertrouwde hij zijn vriend Bast Kist toe.

Regelmatige vlakverdeling met hagedissen, nr. 25, januari 1939
Regelmatige vlakverdeling met hagedissen, nr. 25: sectie met 3 zeshoeken 120 graden gedraaid

Escher noemt het zelf ‘een schrift’ waaruit de reptielen zich los maken, maar het is natuurlijk een van zijn eigen ontwerpschriften. In 1939 heeft hij deze Regelmatige vlakverdeling met hagedissen getekend.  Opvallend en interessant aan deze vlakverdeling is de aanwezigheid van drie verschillende rotatiepunten. Waar drie koppen bijeenkomen en waar drie ‘knietjes’ samenkomen. Als je het figuur overtrekt op transparant papier en dan een speld door het overtrekpapier en de tekening steekt op de plaats van een van de genoemde punten, kun je het transparant 120 graden draaien en zo neerleggen dat de figuren op het transparant die van de tekening weer bedekken.
M.C. Escher, Ontwikkeling II, houtsnede in bruin, grijs-groen en zwart, gedrukt van drie blokken, februari 1939
M.C. Escher, Metamorfose II, houtsnede in zwart, groen en bruin, gedrukt van twintig blokken op drie aan elkaar gemonteerde vellen, nov 1939 - maa 1940

Escher zou deze reptielen ook gebruiken voor de houtsnedes Ontwikkeling IIMetamorfose II en Metamorfose III. De zichtbare regelmatige zeshoeken in deze tekening kwamen van pas bij het werken aan Ontwikkeling II en het paneel in Metamorfose II waarin de hagedissen veranderen in deze zeshoeken.

Deze prent is ooit gebruikt voor een albumcover van de band Mott the Hoople. Lees dit verhaal voor meer voorbeelden van ‘creatief’ gebruik van het werk van Escher.

Meer Escher vandaag