Tickets bestellen
Adres
Lange Voorhout 74
2514 EH Den Haag
T: 070-4277730
E: info@escherinhetpaleis.nl
Terug

San Michele dei Frisoni

In juni 1932 kreeg Escher een opdracht van het Nederlands Historisch Instituut in Rome. Het instituut wilde aandacht besteden aan een kerk waarvan de zichtbaarheid door de opkomende nieuwbouw in de hoofdstad werd bedreigd. In de litho die Escher van deze San Michele dei Frisoni (de Friezenkerk) maakte, veroorlooft hij zich flink wat vrijheid. Hij beeldt namelijk niet de huidige (gebouwd in 1141) maar de eerste versie van de kerk af. Het origineel werd in 1084 door de Noormannen vernietigd tijdens de Investituurstrijd. Deze strijd staat bekend als het conflict tussen de keizer van het Heilige Roomse Rijk Hendrik IV en de toenmalige paus Gregorius VII.

Destijds bestonden het Sint-Pietersplein, de colonnades van Bernini, de Sint Pieter zelf, het Apostolisch Paleis en de andere Vaticaanse gebouwen op de achtergrond, nog helemaal niet. Overigens sloot deze correctie op de werkelijkheid aan bij de manier waarop Escher in die jaren vrijwel altijd te werk ging. Hij maakte een tekening of een foto van een landschap en zette dat landschap volledig naar zijn hand in de prent die hij ervan maakte. De ingreep bij San Michele dei Frisoni is zowel ingrijpend als bescheiden: de kerk die hij afbeeldt in de prent bestaat weliswaar niet maar voor de rest is de afbeelding natuurgetrouw. Opvallend in de prent is het contrast tussen het flink aangezette hoofdonderwerp en de veel lichter weergegeven gebouwen erachter. Escher zet de oude Friezenkerk echt op een voetstuk.

De versie van Escher voldeed zo goed, en hij kreeg zoveel instemming, dat hij direct twintig afdrukken liet maken voor Friese en andere geestelijken. Zelfs kardinaal Willem van Rossum, prefect van de Congegratio de Propaganda Fide, kocht vlak voor zijn dood in augustus dat jaar de prent, waardoor het grapje in de wereld kwam dat hij het Friese kerkje van Escher mee nam als toegangsbewijs voor de hemel . De oplage bleek achteraf overigens ruim voldoende. In 1970 kon hij nog twee prenten verkopen, maar tot een nieuwe serie afdrukken kwam het niet *.

Van oudsher waren de Friezen de bewoners van het hele kustgebied van Nederland, Noord-Vlaanderen en het kustgebied van Duitsland aan de Noordzee tot aan Denemarken. Alle bewoners uit deze gebieden kregen een plek in Rome waar ze op hun pelgrimstocht naar de Heilige Stad terecht konden. Dat werd de Friezenkerk. De huidige versie van de kerk is meer dan 800 jaar oud. Het kerkgebouw (ook bekend onder de Italiaanse naam Santi Michele e Magno) is in 1141 gebouwd tegen een van de Romeinse heuvels, de Janiculus, die grenst aan het Sint-Pietersplein. Toen in de 16e eeuw alle gebouwen die onder aan de heuvel stonden werden gesloopt voor de bouw van de St. Pieter, bleef de Friezenkerk dankzij de ligging (iets hoger, tegen de heuvel) gespaard. Lees meer over de geschiedenis van de kerk op haar website.

San Michele dei Frisoni is in Het Paleis op dit moment op zaal te zien. Hij blijft daar hangen tot 19 augustus, waarna hij weer het depot in gaat en vervangen wordt door een nieuwe Escherschat.

Bronvermelding

[*] Wim Hazeu, M.C. Escher, Een biografie, Meulenhoff, 1998, blz. 155-156

Meer Escher vandaag