Tickets bestellen
Adres
Lange Voorhout 74
2514 EH Den Haag
T: 070-4277730
E: info@escherinhetpaleis.nl
Terug

Verwondering

De werken van Maurits C. Escher zijn wereldberoemd, maar uit nieuw onderzoek blijkt dat er toch nog nieuws valt te ontdekken. De tentoonstelling ´VERWONDERING, of hoe verveling een optische illusie wordt´ toont het verband tussen de realiteit van Eschers oude H.B.S. in Arnhem en prenten die hij dertig jaar later maakte.

Over het algemeen wordt aangenomen dat Escher na zijn vertrek uit Italië in 1935, de realiteit inruilde voor optische illusies met onmogelijke constructies. Hierdoor werd zijn werk wereld beroemd. Men spreekt over ‘landscapes’ in verband met het oudere werk versus ‘mindscapes’ van de prenten na 1945.

Nu blijkt dat “de hel van Arnhem”, zoals Escher zijn schooltijd noemde, van groot belang is geweest voor belangrijke werken zoals Andere Wereld en Relativiteit, maar ook voor een aantal andere prenten die hiermee in verbinding worden gebracht. De resultaten van het onderzoek legden de basis voor deze nieuwe tentoonstelling ‘VERWONDERING, of hoe verveling een optische illusie wordt’.

M.C. Escher, Andere wereld, houtsnede en houtgravure in zwart, roodbruin en groen, gedrukt van drie blokken, 1947
Impressie Trappenhuis HBS Arnhem 1913, Foto Studio Gerrit Schreurs, 2014

Het voormalige schoolgebouw wordt inmiddels voor studentenhuisvesting gebruikt en heeft daarvoor allerlei aanpassingen ondergaan. Ondanks alle aanpassingen viel de conservator meteen op hoe sterk de situatie rondom het trappenhuis nog steeds met de prenten van Escher is verbonden. Met digitale technieken maakte fotograaf Gerrit Schreurs een impressie van het trappenhuis in de vermoedelijke staat van de jaren 1912-1918: Eschers schooltijd. Deze enorme fotografische reconstructies zullen in de nieuwe tentoonstelling voor het eerst worden getoond. Zo kan iedereen zien hoeveel sporen de school, waar Escher jarenlang rondliep, achterliet in zijn werk. In de tentoonstelling kunnen de foto´s worden vergeleken met de prenten en beleeft de bezoeker wat de puberende Escher in zijn hoofd door het trappenhuis ontdekte.

Wie de brede trap oploopt, ziet Eschers dromen tot leven komen: trappen wentelen, ruimtes kantelen en pseudo-Romaanse doorgangen vormen verbindingen naar andere werelden.

Impression Stairway HBS Arnhem 1913, Photo Studio Gerrit Schreurs, 2014
M.C. Escher, Relativiteit, houtsnede, juli 1953

Als Maurits Cornelis Escher dertig jaar na zijn middelbare schooltijd wordt gevraagd een herdenkingsplaquette te maken voor de oorlogsslachtoffers onder de leerlingen, duikt opeens het centrale trappenhuis van de oude Arnhemse HBS in verschillende prenten op die hij tussen 1947 en 1953 maakt. Kennelijk heeft deze opdracht zijn herinneringen aan het gebouw geactiveerd. Escher combineerde al veel vroeger verschillende ruimtes, of perspectieven binnen een werk, maar tussen 1947 en 1953 ontstaat een reeks waarin de volgende prenten horen: Andere Wereld (1947), Boven en Onder (1947), Trappenhuis (1951), en Relativiteit (1953).

In deze houtsneden en litho’s combineert hij moeiteloos verschillende perspectieven uit het schoolgebouw tot één, ogenschijnlijk, coherente ruimte. Maar wie de tijd neemt goed te kijken, ziet in al deze prenten vreemde dingen gebeuren. Vloeiende overgangen leiden naar bizarre mogelijkheden. Doordat Escher slinks combineert, valt het niet direct op dat het onmogelijke constructies zijn. Er zijn meer prenten aan te wijzen die minder direct, maar toch ook door het trappenhuis van zijn H.B.S. zijn beïnvloed. In 1963 zegt Maurits C. Escher tijdens een lezing, enigszins samengevat:

“Als je aandacht wilt vestigen op iets onbestaanbaars, moet je eerst jezelf, en daarna je toehoorders, trachten te bedotten, door je verhaal zó op te dienen, dat het element van onmogelijkheid versluierd is. Er moet een zekere raadselachtigheid in zijn, die niet onmiddellijk in het oog springt.” Want, zo had hij zijn vriend Bruno Ernst al eerder geschreven: “misschien streef ik wel uitsluitend verwondering na en tracht ik dus ook uitsluitend verwondering bij mijn toeschouwer op te wekken”.

Verwondering is een definitieve toevoeging binnen de bestaande tentoonstelling van Escher.

De houtgravure Andere Wereld uit januari 1947 is het eerste werk waarin de opvallende overeenkomst tussen prent en trappenhuis is te zien. Oud-conservator Micky Piller gaat hieronder dieper in op Andere Wereld en de overeenkomst met het trappenhuis.

Meer tentoonstellingen

Permanente tentoonstelling

Met ruim honderdvijftig prenten zijn bij Escher in Het Paleis altijd de bekendste werken en een selectie van steeds wisselende grafiek en vlakvullingen uit het oeuvre van Maurits C. Escher (1898-1972) te zien. Met als hoogtepunt en kroon op de tentoonstelling de 7 meter lange Metamorfose III.

Lees meer

Escher, close up

4 februari t/m 28 mei 2017
Nog nooit getoonde foto’s uit het persoonlijke archief van Maurits Cornelis Escher. De graficus gebruikte fotografie als inspiratie en als onderdeel van zijn voorstudies. Dit was voor het eerst te zien in de tentoonstelling Escher, close up.

Lees meer

Escher & Schatten uit de Islam

12 juli t/m 3 november 2013
Voor het eerst maakten twee Nederlandse musea vanuit hun totaal verschillende achtergrond een gemeenschappelijke expositie waarin een vergelijking tussen de islamitische kunst en het werk van M.C. Escher centraal stond: Escher & Schatten uit de Islam in Den Haag en Escher meets Islamic Art in Amsterdam.

Lees meer