Tickets bestellen
Adres
Lange Voorhout 74
2514 EH Den Haag
T: 070-4277730
E: info@escherinhetpaleis.nl
Ga met Escher mee naar zee!

Speuren naar Escher

Werk van Escher in Den Haag is niet alleen hier in Het Paleis te zien. In de stad kun je op een paar plekken meer over hem ontdekken. Op gevels van gebouwen, in scholen of op plekken waar hij inspiratie heeft opgedaan. Dus pak de (museum)fiets, tram of benenwagen en ga op ontdekkingsreis naar Escher in Den Haag.

Achter elk cijfer op de kaart staan meerdere locaties. Klik op het cijfer om ze te zien.

Scheveningen strand

Lichtende zee

Een afbeelding van de litho Lichtende zee is ook groots in een trotter te zien op de boulevard. Daar ergens moet Escher gestaan hebben toen hij het verschijnsel ‘Zeevonk’ kwam bewonderen.

Het Escher-gezin in Scheveningen

De vakantietijd is een periode van ontspanning, plezier en genieten. Ook voor Escher. In de zomermaanden was hij vrijwel nooit aan het werk. Hij was met zijn gezin in Zwitserland, Frankrijk of in Italië, ging op vakantie met Jetta of met een van zijn zonen of maakte zeereizen met zijn vrouw of met vrienden. Of hij ging naar Nederland. Zoals op deze foto waarop het jonge gezin ontspant aan het strand van Scheveningen in de zomer van 1931.

Kunsthandel Zonnebloem

Eerste Nederlandse tentoonstelling, 1924

Bazarstraat 44a

Twee van de werken die te zien waren: Daken van Siena (houtsnede, december 1922)
En: San Gimignano (houtsnede, januari-februari 1923)

In februari 1924 krijgt Escher in kunsthandel Zonnebloem zijn eerste Nederlandse tentoonstelling. Hij exposeerde samen met de bekende architect Karel de Bazel die zijn glaswerk liet zien op de tentoonstelling. De Bazel was kort voor de opening plotseling overleden en omdat Escher op dat moment in Italië was, werd de opening zonder aanwezigheid van de twee kunstenaars gedaan. De kritieken waren positief. Zo schrijft het Amsterdamse Handelsblad:

“In enkele tekeningen en houtsneden uit Italië wordt ons de eeuwigheidsdroom van dat land verwonderlijk en goed gesuggereerd. Hier is iemand aan het werk die peinzend de schoonheid der bergen en steden in zich heeft laten zinken, en daarna op sobere wijze er iets over heeft gezegd. Het sprookje is als werkelijkheid geworden. Ik denk aan de prachtige houtsnede van San Gimignano. De hooge torens naast elkaar boven de heuvel als het visioen van een Godsstad tegen den nachthemel.”

Kunstzaal Martinus Liernur

Tentoonstelling 1931

Zeestraat 63

Uitnodigingskaart, houtgravure, september 1931
Leeuw van de fontein op de Piazza te Ravello, litho, maart 1932

Voor zijn tentoonstelling bij kunsthandel Liernur in Den Haag maakte Escher in het september 1931 zelf de uitnodigingskaart. De kaart was zijn eerste houtgravure, een techniek waarmee hij gedetailleerder kon werken dan met de houtsnede. Dat moest hier ook wel: er moest tekst en beeld op en de kaart was maar 9 x 12 cm. Hij gebruikte de Leeuw van Sint Marcus op het piazza in Ravello als motief. Hij was zelf meerdere keren bij die leeuw geweest en hij zou hem later nogmaals vastleggen, in een litho. Het Vaderland schreef erover:

‘Een kundig gesneden leeuwtje, van archaïsche allures, nodigt ons uit deze expositie te gaan zien; en wie aan deze uitnodiging gehoor geeft, zal zich in zijn verwachting niet teleurgesteld voelen.’

Luit, houtsnede. 193. Een van de werken uit de Emblemata, waarvan de hele serie te zien was bij Liernur
Escher bij de fontein van de Piazza, 13 mei 1925 (uit fotoalbum Maurits en Jetta)

Bespreking van de tentoonstelling in de Maasbode, 16 oktober 1931
Bespreking van de tentoonstelling bij Liernur in de Telegraaf, 23 oktober 1931

Machinefabriek Anton Escher

Logo en briefhoofd

2e van der Kunststraat 10-14

Briefhoofd uit de collectie van het SHIE Stichting Haags Industrieel Erfgoed
Fabrieksmerk (lasser), houtsnede, september 1935. Cliché van 4.7 x 3.3 cm

In september 1935 maakte Escher een houtsnede voor zijn neef ir. Anton Escher. Die was oprichter en directeur van Ir. Escher’s Constructiewerkplaatsen en Machinefabriek N.V. Het in 1925 opgerichte bedrijf zou uitgroeien tot een groot metaalbewerkingsbedrijf dat in de jaren 50 de grootste fabriekshal in Den Haag had.
In 1930 was de fabriek begonnen met het toepassen van elektrisch lassen. Escher gebruikte de lasser met zijn kenmerkende kap voor de houtsnede die als logo moest dienen voor het drukwerk van zijn neef. Die was zeer tevreden met het resultaat en betaalde hem zestig gulden.
Fabriek van Anton Escher aan de 2e Van der Kunstraat, 1947. Foto: collectie Haags Gemeentearchief
De in 1957 geopende nieuwe fabriekshal aan de Planeetkade, 1960. Foto: collectie Haags Gemeentearchief

Restaurant Insulinde

Embleem, 1944

Herengracht 54

Embleem voor Restaurant Insulinde, Den Haag, houtsnede in roodbruin, april 1944
Advertentie voor restaurant Insulinde in Het Vaderland, 29 juli 1944

Af en toe deed Escher ook een commerciële opdracht. Hij ontwierp dan briefpapier, een logo, een nieuwsjaarskaart, cadeaupapier of een wanddecoratie in ruil voor geld. Zo maakte hij in het oorlogsjaar 1944 een logo voor een Chinees-Indisch restaurant in opdracht van de Chinese consul. Het restaurant bestaat niet meer maar gelukkig hebben we het ontwerp nog wel.

Maris College

Tegelpilaren

Landréstraat 150

Tegelpilaren naar Eschers ontwerp in de aula van de Johanna Westermanschool, 1966
Dezelfde pilaren in het Maris College, 2016

Escher ontwierp voor twee scholen prachtige tegelpilaren met regelmatige vlakvullingen. In 1959 voor de Nieuwe Meisjes School aan de J.W. Frisolaan in Den Haag en in 1969 voor het Baarnsch Lyceum. De naam van de Nieuwe Meisjes School veranderde in 1968 in de Johanna Westermanschool. In 2013 zijn de pilaren verhuisd naar het Maris College. Het is nu zomervakantie dus helaas kun je de pilaren niet in het echt zien. Probeer het na de zomer alsnog. Ze zijn echt heel bijzonder.
Tegel 'Zwanen' voor de Johanna Westermanschool, Den Haag, 1959
Tegel 'Hagedissen' voor de Johanna Westermanschool, Den Haag, 1959

Vrijzinnig Christelijk Lyceum

Tegeltableau

Van Stolkweg 35

Het tegeltableau boven de ingang, 2008

In 1959 kreeg M.C. Escher de opdracht voor een tegeltableau aan de gevel van het Vrijzinnig Christelijk Lyceum (het VCL) aan de Van Stolkweg 35. Met de architect van het gebouw, ir. H. V. Gerretsen, overlegde Escher over zijn ontwerp met daarop vliegende paarden. Die zijn uiteindelijk in beton uitgevoerd. Het gebouw aan de Van Stolkweg wordt nu gesloopt en het tegeltableau is veilig opgeslagen. Het VCL zit nu in een tijdelijk pand maar verhuist straks naar een nieuw pand dat ook aan de Van Stolkweg komt. Het tegeltableau wordt daar straks in teruggeplaatst.

Ministerie van Landbouw en Visserij

Plafond-velum

Bezuidenhoutseweg 73

Het plafond-velum vlak na de oplevering. Foto: E.M. van Ojen, Haags Gemeentearchief
Plafond-velum nu

In de kamer van de toenmalige Secretaris-Generaal Huib Patijn is een plafondschildering te zien met een afbeelding van vogels en vissen. Het is een ontwerp van Escher uit 1962. Het werk is uitgevoerd in de vorm van een velum: een afbeelding op een doek die aan het plafond is bevestigd. De kamer is helaas niet vrij toegankelijk.

Waterzuiveringsinstallatie

Gevelplastiek

Houtrustweg 120


Op het gebouw van Delfluent aan de Houtrustweg is een gevelplastiek van Escher te zien. Deze ‘Vogels en Vissen’ is in 1990 op de gevel geplaatst, 10 meter lang en 4500 kg zwaar, ter gelegenheid van de officiële heropening van deze rioolwaterzuiveringsinstallatie in november 1990. Het plastiek is gemaakt op basis van een ontwerp van Escher uit 1941.
Regelmatige vlakverdeling met vogels en vissen nr 34, maart 1941
Een ander werk dat gebaseerd is op dezelfde vogels en vissen: Twee snijdende vlakken (houtsnede in groen, bruin en zwart, gedrukt van drie blokken, januari 1952)

Postkantoor

Metamorphose III op doek

Kerkplein 6
De officiële onthulling van de Metamorphose-wandschildering in het Hoofdpostkantoor van de PTT , met Escher staand tweede van links.
De wandschildering achter de balie in de jaren 70

“Ik ben druk bezig met het overdenken van een alleraardigste opdracht die de P.T.T. mij misschien wil geven.”

Dit schrijft Escher in juni 1967 aan zijn oudste zoon George in Canada. De vraag was of hij zijn 4 meter lange Metamorphose II met nog eens 3 meter uit kon breiden. Voor het Hoofd Postkantoor aan het Kerkplein liet de Esthetische Dienst der P.T.T. deze nieuwe 7 meter lange Metamorphose III vergroten tot 48 meter. De prent werd gefotografeerd, deel voor deel op linnen geprojecteerd en overgeschilderd. Escher deed dat niet zelf. De negentienjarige Huug Vooys uit Katwijk kreeg de eer. Escher kwam wel regelmatig langs om de voortgang te controleren. Op 20 februari 1969 was de onthulling. Tot 2008 heeft het enorme doek achter de balie op het postkantoor gehangen. Toen is het verhuisd naar Schiphol. Het hangt nu achter de paspoortcontrole in Lounge 4.

De verhuizing van de Metamorphose III van het Haagse postkantoor naar Schiphol

Gemeentemuseum

Overzichtstentoonstelling, 1968

Escher (2e van rechts) tijdens op de opening van de tentoonstelling in het Gemeentemuseum, 7 juni 1968
Recensie van de tentoonstelling in De Telegraaf, 15 juni 1968

Eschers eerste Nederlandse tentoonstelling was dus al in 1924, maar het zou tot 1968 duren voordat er in het Haags Gemeentemuseum een eerste overzichtstentoonstelling werd gehouden. Escher werd 70 dat jaar dus moest het er eindelijk eens van komen. Maar het resultaat mocht er zijn. De opening op 7 juni 1968 was een groot succes. De aula was afgeladen vol en in de hal daarbuiten stonden meer dan 100 mensen die er niet meer in konden. Escher werd geëerd met speeches en gaf zelf een korte lezing met dia’s. De tentoonstelling trok tienduizenden bezoekers en de catalogus moest al snel worden herdrukt. De vele Nederlandse en buitenlandse journalisten waren heel positief en er verschenen lovende stukken in de kranten.
Recensie van de tentoonstelling in Het Vrije Volk, 22 juni 1968
Recensie van de tentoonstelling in De Volkskrant, 28 juni 1968

Vragen of reacties?

  • Heb je een vraag over de speurtocht of wil je nog wat kwijt dan kan dat hier. We horen graag van je!
  • Waar kunnen we je eventueel bereiken met een antwoord als je een vraag hebt voor ons.

Dit was het!

Dank voor het meedoen aan de Escher in Het Paleis Zomerspeurtocht. We hopen dat je er van genoten hebt en ook wat hebt geleerd. Wil je meer leren over Maurits Cornelis Escher? Kijk dan regelmatig op onze website. Daar verschijnt elke week wel een leuk nieuw artikel over hem met interessante weetjes of een leuke anekdote.